Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अथ याते मुनौ तस्मिन्दुर्वाससि तदंतिकात् । लक्ष्मणः खङ्गमादाय रामदेवमुवाच ह

Transliteration

atha yāte munau tasmindurvāsasi tadaṃtikāt | lakṣmaṇaḥ khaṅgamādāya rāmadevamuvāca ha

Translation

ఆ ముని దుర్వాసుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిన తరువాత, లక్ష్మణుడు ఖడ్గాన్ని తీసుకొని రామదేవునితో ఇలా పలికెను।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)

• याते: when (he) had gone
• याते: Saptami-Absolute (Context/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: क्त (भूतकृदन्त/PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘याते’ (सप्तमी-absolute): ‘when (he) had gone’

• मुनौ: in/with regard to the sage
• मुनौ: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तस्मिन्: in that (situation)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• दुर्वाससि: (when) Durvāsas (was)
• दुर्वाससि: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ऋषिविशेष (Durvāsas)

• तदन्तिकात्: from his vicinity
• तदन्तिकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; तत्पुरुष: ‘तस्य अन्तिकम्’ = उसके निकट; पञ्चमी: ‘from near him’

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• खङ्गम्: sword
• खङ्गम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive): ‘having taken’

• रामदेवम्: Lord Rama
• रामदेवम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘रामः देवः’ = रामदेव (Lord Rama)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Visual Art Cues

Scene: After Durvāsā leaves, Lakṣmaṇa grips a sword with solemn determination, approaching Rāma to speak—faces grave, the temple atmosphere suddenly taut.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Lakṣmaṇa
• Rāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

After a test of hospitality, dharma may still demand difficult choices tied to vows and royal duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode continues in the Tīrthamāhātmya setting associated with the Rāma-mandira locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the focus shifts to dharma regarding vows and conduct after the sage’s departure.