Adhyaya 10
సూతుడు చెప్పినది—ఆనర్తదేశాధిపతి చమత్కారుడు ఒకసారి వేటకు వెళ్లాడు. చెట్టు కింద ప్రశాంతంగా తన పిల్లకు పాలిచ్చే జింకను చూసి ఉత్సాహావేశంలో బాణంతో గాయపరిచాడు. మరణాసన్నమైన ఆ జింక రాజుతో—నాకు మరణం కన్నా పాలపై ఆధారపడిన నా పిల్ల అనాథత్వమే ఎక్కువ దుఃఖమని చెప్పి, క్షత్రియ వేటధర్మంలో నియమాన్ని వివరించింది: సంభోగంలో ఉన్నది, నిద్రిస్తున్నది, పాలిచ్చేది/తింటున్నది, బలహీనమైనది లేదా నీటితో అనుబంధమైన ప్రాణిని చంపడం పాపానికి కారణమని. అందుకే ఆమె శాపమిచ్చింది—రాజుకు వెంటనే కుష్ఠసదృశ వ్యాధి కలుగుతుందని. రాజు రాజధర్మంలో వన్యప్రాణుల నియంత్రణ కూడా ఉందని ధర్మవాదం చేశాడు; జింక సాధారణ సూత్రాన్ని అంగీకరించినా ఈ సందర్భంలో నియమభంగం, అధర్మం స్పష్టమని నిలిపింది. ఆమె మరణించిన వెంటనే రాజు వ్యాధిగ్రస్తుడయ్యాడు; దానిని గ్రహించి తపస్సు, శివపూజ, మిత్రశత్రువుల పట్ల సమభావం, తీర్థయాత్రలను ఆశ్రయించాడు. చివరికి బ్రాహ్మణోపదేశంతో హాటకేశ్వరక్షేత్రంలోని ప్రసిద్ధ శంఖతీర్థానికి వెళ్లి స్నానం చేయగానే వ్యాధి నశించి కాంతిమంతుడయ్యాడు—ఈ అధ్యాయం తీర్థప్రభావాన్ని, నియమసంయమ నైతికతను ప్రతిపాదిస్తుంది।
Shlokas
Verse 2
सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् । स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः । स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्
సూతుడు పలికెను: ఆనర్తదేశాధిపతి అయిన ఒక రాజు ‘చమత్కార’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. ఆ సమయంలో అతడు అడవిలో జింకలను వేటాడుటకు అక్కడికి వచ్చెను. దూరమునుండి అతడు చెట్టు క్రింద ఒక మృగిని చూచెను—అవయవాలు నిశ్చలంగా, తన పిల్లకు పాలిచ్చుచు, నమ్మకంతో అన్ని వైపులా భయరహితంగా।
Verse 3
अथ तां पार्थिवस्तूर्णं शरेणानतपर्वणा । जघानाकर्णकृष्टेन मर्मस्थाने प्रहर्षितः
అప్పుడు రాజు ఉల్లాసావేశముతో, చెవివరకు లాగిన, ముడతలు వంగని బాణముతో, ఆమె మర్మస్థానమున వేగంగా ప్రహరించెను।
Verse 4
सहसा सा हता तेन गार्द्ध्रपत्रेण पत्रिणा । दिशो विलोकयामास समंताद्व्यथयार्दिता
అకస్మాత్తుగా అతడు గృధ్రపక్షసదృశమైన పిచ్చికలిగిన బాణంతో ఆమెను గాయపరిచెను; వేదనతో ఆర్ద్రితయై ఆమె చుట్టూ అన్ని దిక్కులనూ తిలకించెను।
Verse 5
अथ दृष्ट्वा महीपालं नातिदूरे धनुर्धरम् । प्रोवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदना सुतवत्सला
అనంతరం సమీపంలో ధనుస్సు ధరించిన రాజును చూచి, కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖముతో, శిశుప్రేమతో నిండిన ఆ మృగి అతనితో పలికెను।
Verse 6
मृग्युवाच । अयुक्तं पृथिवीपाल यत्त्वयैतदनुष्ठितम् । हताऽहं बालवत्साऽद्य शरेणानतपर्वणा
మృగి పలికెను— ఓ భూపాలా! నీవు చేసినది యుక్తముకాదు. ఈ రోజు నేను, శిశువున్న తల్లి, నీ అనతపర్వ బాణంతో హతమయ్యాను।
Verse 7
नाऽहं शोचामि भूपाल मरणं स्वशरीरगम् । यथेमं वालकं दीनं क्षीरास्वादनलंपटम्
ఓ భూపాలా! నా శరీరానికి వచ్చే మరణాన్ని నేను అంతగా శోకించను; కానీ ఈ దయనీయమైన శిశువు—అసహాయుడు, పాలరుచికి లంపటుడు—అతనికోసమే ఎక్కువగా దుఃఖిస్తున్నాను।
Verse 8
यस्मात्त्वयेदृशं कर्म निर्दयं समनुष्ठितम् । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्मात्सद्यो भविष्यसि
నీవు ఇలాంటి నిర్దయమైన కర్మను ఆచరించినందున, నీవు తక్షణమే కుష్ఠవ్యాధితో యుక్తుడవు అవుతావు।
Verse 9
राजोवाच । स्वधर्म एष भूपानां कुर्वंति मृगसंक्षयम् । तस्मात्स्वधर्मसंयुक्तं न मां त्वं शप्तुमर्हसि
రాజు పలికెను—హే మునీ, రాజులకు ఇదే స్వధర్మము: అరణ్యమృగసంఖ్యను నియంత్రించుట. కావున నేను స్వధర్మానుసారమే చేసితిని; నన్ను శపించుట నీకు యోగ్యం కాదు.
Verse 10
मृग्युवाच । सत्यमेतन्महीपाल यत्त्वया परिकीर्तितम् । क्षत्त्रियाणां वधार्थाय मृगाः सृष्टाः स्वयंभुवा
మృగి పలికెను—హే మహీపాల, నీవు చెప్పినది సత్యమే. స్వయంభూ బ్రహ్మ క్షత్రియుల వధార్థం (వేటార్థం) కొరకు మృగాలను సృష్టించెను.
Verse 11
परं तेन विधिस्तेषांकृतो यस्तं महीपते । शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा वदंत्या मम सांप्रतम्
కానీ హే మహీపతే, వాటి విషయమై ఆయన ఒక ప్రత్యేక విధిని కూడా నియమించాడు. ఇప్పుడు జాగ్రత్తగా వినుము; నేను చెప్పుచున్నదాన్ని శ్రద్ధతో గ్రహించుము.
Verse 12
सुप्तं मैथुनसंयुक्तं स्तनपानक्रियोद्यतम् । हत्वा मृगं जलासक्तं नरः पापेन लिप्यते
నిద్రిస్తున్న, సంభోగంలో ఉన్న, పాలిచ్చుటకు సిద్ధమైన, లేదా నీరు త్రాగుటలో లీనమైన మృగాన్ని ఎవడు చంపునో, ఆ మనిషి పాపముతో లిప్తుడగును.
Verse 13
एतस्मात्कारणाच्छापस्तव दत्तो मया नृप । न कामतो न मृत्योर्वा सत्येनात्मानमालभे
ఈ కారణముచేతనే, హే నృపా, నేను నీకు ఈ శాపమును ఇచ్చితిని—కామనతో కాదు, మరణభయంతో కూడా కాదు. సత్యమునే ఆధారముగా చేసుకొని నేను ఈ ప్రతిజ్ఞను పలుకుచున్నాను.
Verse 14
एवमुक्त्वा मृगी प्राणान्सा मुमोच व्यथान्विता । कुष्ठव्याधिसमायुक्तः सोऽपि राजा बभूव ह
ఇలా చెప్పి బాధతో తల్లడిల్లిన ఆ మృగి ప్రాణాలను విడిచింది; ఆ రాజు కూడా నిజంగా కుష్ఠవ్యాధితో బాధితుడయ్యాడు।
Verse 15
स दृष्ट्वा कुष्ठसंयुक्तं पार्थिवः स्वं कलेवरम् । ततः स्वान्सेवकानाह समाहूय सुदुःखितः
తన శరీరం కుష్ఠంతో కలుషితమైందని చూసిన రాజు తీవ్ర దుఃఖంతో, సేవకులను పిలిపించి వారితో ఇలా అన్నాడు।
Verse 16
अहं तपश्चरिष्यामि पूजयिष्यामि शंकरम् । तावद्यावत्प्रणाशो मे कुष्ठव्याधेर्भविष्यति
నేను తపస్సు చేస్తాను, శంకరుని పూజిస్తాను; నా కుష్ఠవ్యాధి పూర్తిగా నశించే వరకు.
Verse 17
यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयंति नराः सुखम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तस्मात्कार्यं मया तपः
మూడు లోకాలలో మనుషులు కోరే ఏ సుఖమైనా తపస్సుతోనే సిద్ధిస్తుంది; అందుకే నేను తపస్సు చేయాలి।
Verse 20
समः शत्रुषु मित्रेषु समलोष्टाश्मकांचनः । भूत्वा कालं नयिष्यामि यावत्कालस्य संस्थितिः
శత్రువులపట్ల, మిత్రులపట్ల సమభావంతో ఉండి, మట్టి ముద్ద, రాయి, బంగారాన్ని సమానంగా భావించి, కాలం అనుమతించేంతవరకు ఈ నియమంలో కాలాన్ని గడుపుతాను।
Verse 21
एवं तान्सेवकान्भूपः सोऽभिधाय विसृज्य च । तीर्थयात्रा परो भूत्वा बभ्राम वसुधातले
ఇలా ఆ సేవకులతో చెప్పి వారిని పంపివేసి, రాజు తీర్థయాత్రలో పరమాసక్తుడై భూమిమీద అంతటా సంచరించెను।
Verse 22
ततः कालेन महता प्राप्य विप्रसमुद्भवम् । उपदेशं नृपः प्राप्तः शंखतीर्थं महोदयम्
ఆపై ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత రాజు ఒక బ్రాహ్మణుని కలసి, మహామంగళకరమైన శంఖతీర్థం గురించి ఉపదేశం పొందెను।
Verse 23
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वव्याधिविनाशकम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पूरितं स्वच्छवारिणा
హాటకేశ్వరుని పుణ్యక్షేత్రంలో సమస్త వ్యాధులను నశింపజేసే ఒక తీర్థం ఉంది; అది త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధమై, స్వచ్ఛమైన నిర్మల జలంతో నిండియున్నది।
Verse 24
तत्राऽसौ स्नानमात्रेण तत्क्षणात्पार्थिवोतमः । कुष्ठव्याधिवि निर्मुक्तः संजातः सुमहाद्युतिः
అక్కడ కేవలం స్నానం చేసిన మాత్రాననే ఆ ఉత్తమ రాజు తక్షణమే కుష్ఠవ్యాధి నుండి విముక్తుడై మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించెను।