Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

Transliteration

niśamya vākya vijayāprayuktaṃ prahasyāmānā samadhīracetāḥ | uvāca vākyaṃ vijayāṃ sakhīṃ ca āścaryabhūtaṃ paramārthayuktam

Translation

విజయ చెప్పిన మాటలు విని ఆమె చిరునవ్వు చిందించింది; మనస్సు ధీరంగా, స్థిరంగా ఉండి, సఖి విజయతో పరమార్థసారమైన ఆశ్చర్యకర వాక్యాన్ని పలికింది.

Word by Word

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नि + √शम्/√शम (धातु; ‘शम्’ here in sense ‘to hear/attend’), क्त्वा-प्रत्यय
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (त्वान्त) — gerund ‘having heard’

• वाक्यम्: speech / words
• वाक्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — neuter, accusative singular

• विजया-प्रयुक्तम्: spoken by Vijayā
• विजया-प्रयुक्तम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विजया + प्रयुक्त (कृदन्त; प्र + √युज् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (विजयया प्रयुक्तम्) — neuter accusative singular, ‘uttered by Vijayā’

• प्रहस्यामाना: smiling
• प्रहस्यामाना: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √हस् (धातु) (कृदन्त; शानच्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले शानच्-प्रत्यय (present middle participle) — feminine nominative singular ‘smiling/laughing’

• समधीरचेताः: of composed and steady mind
• समधीरचेताः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम + धीर + चेतस् (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (समः धीरः चेताः यस्याः) — feminine nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्स-भूत/परफेक्ट), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद — perfect, 3rd person singular

• वाक्यम्: words
• वाक्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — neuter, accusative singular

• विजयाम्: Vijayā
• विजयाम्: Karma (Object/Addressed)
• Type: Noun
• Root: विजया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — feminine, accusative singular

• सखीम्: (her) friend
• सखीम्: Karma (Object/Addressed)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — feminine, accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय — conjunction ‘and’

• आश्चर्यभूतम्: wonderful / astonishing
• आश्चर्यभूतम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्य + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (आश्चर्यं भूतम्) — neuter accusative singular

• परमार्थयुक्तम्: connected with highest truth
• परमार्थयुक्तम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परमार्थ + युक्त (कृदन्त; √युज् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (परमार्थेन युक्तम्) — neuter accusative singular

Speaker

Lomaśa (narration); response by Pārvatī implied

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A composed woman smiles after hearing Vijayā’s warning and begins a reply that feels wondrous and philosophically weighty; the moment is poised before a turning point.

Characters & Entities

• Vijayā
• Pārvatī (implied as the responder)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest teaching can arise within intimate dialogue: calmness and inner clarity allow one to respond from paramārtha (ultimate truth).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse serves the narrative flow within Kedārakhaṇḍa’s sacred storytelling.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a forthcoming teaching framed as ‘paramārtha-yukta’ (aligned with ultimate truth).