Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

Transliteration

kṛtaṃ mayā viśvamidaṃ samagraṃ carācaraṃ devavaraiḥ sametam | krīḍārthamasyodbhavavṛttihetubhiścikrīḍitaṃ me vijaye prapaśya

Translation

నా చేతనే ఈ సమగ్ర జగత్తు—చరాచరములు, దేవశ్రేష్ఠులతో కూడి—సృష్టింపబడింది. దీని ఉద్భవ-స్థితి హేతువుల ద్వారా క్రీడార్థం నేను క్రీడించితిని; నా విజయాన్ని చూడు।

Word by Word

• कृतम्: made, created
• कृतम्: Karma-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + कृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• विश्वम्: the universe, all
• विश्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (demonstrative)

• समग्रम्: entire, complete
• समग्रम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• चराचरम्: moving and unmoving (all beings)
• चराचरम्: Viśeṣaṇa/Upapada to viśvam (Appositional)
• Type: Noun
• Root: चर + अचर (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (copulative)

• देववरैः: by/with the best of gods
• देववरैः: Sahakārī/Karana (Accompaniment/means)
• Type: Noun
• Root: देव + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां वराः)

• समेतम्: accompanied, joined
• समेतम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम् + इ (धातु) + समेत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• क्रीडार्थम्: for play, for sport
• क्रीडार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: क्रीडा + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (क्रीडायाः अर्थः)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• उद्भववृत्तिहेतुभिः: by the causes of its arising and continuance
• उद्भववृत्तिहेतुभिः: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: उद्भव + वृत्ति + हेतु (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; बहु-तत्पुरुष (उद्भवस्य वृत्तेः हेतवः)

• चिक्रीडितम्: played, sported (done as play)
• चिक्रीडितम्: Karma-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: क्रीड् (धातु) + क्त (कृदन्त) with reduplication (चि-)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मे: my, for me
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative), एकवचन; enclitic

• विजये: in victory, at the time of triumph
• विजये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• प्रपश्य: behold, see clearly
• प्रपश्य: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पश्य् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन

Speaker

Pārvatī (Devī Girijā), inferred from context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-oriented audience (frame)

Visual Art Cues

Scene: Devī proclaims cosmic authorship: the entire moving and unmoving universe, with gods, fashioned and sustained for play; a triumphant revelation of divine sovereignty.

Characters & Entities

• Girijā (Pārvatī)
• Devas (devavarāḥ)
• Universe (jagat)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation and cosmic order are portrayed as divine līlā (play), encouraging devotion that sees sacred purpose in the world’s unfolding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa setting (Kedāra/Kedāranātha region) frames the teaching, though the verse itself is cosmological rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.