Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

Transliteration

tvaṃ pāsi luṃpasi jagattritayaṃ maheśa sraṣṭāsi bhūtapatireva na kaścidanyaḥ

Translation

హే మహేశా! నీవు త్రిలోకమును రక్షించుచు, లయమునకు నడిపించుచున్నావు. నీవే సృష్టికర్త; నీవే భూతపతి—నీ తప్ప మరెవ్వరూ లేరు.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• पासि: protect
• पासि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (पा)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular)

• लुम्पसि: destroy/annihilate
• लुम्पसि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लुप् (लुप्)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular)

• जगत्-त्रितयम्: the three worlds
• जगत्-त्रितयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + त्रितय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः: जगतां त्रितयम्; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)

• महेश: O Mahēśa
• महेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मह (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः: महान् ईशः; पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम् (Singular)

• स्रष्टा: creator
• स्रष्टा: Predicative Complement (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: √सृज् (सृज्) + तृ (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (agent noun): स्रष्टृ; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• असि: are
• असि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (अस्)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular)

• भूतपतिः: lord of beings
• भूतपतिः: Predicative Complement (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः: भूतानां पतिः; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: Karta (Subject of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• अन्यः: other
• अन्यः: Predicative Complement (of 'कश्चित्')
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

Speaker

Kāla

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied tīrtha-śravaṇa audience

Visual Art Cues

Scene: Śiva envisioned as Mahādeva overseeing the three worlds—subtle imagery of Brahmā-like creation, Viṣṇu-like preservation, and Rudra-like dissolution emanating from him; the devotee’s praise foregrounds his singular sovereignty.

Characters & Entities

• Śiva (Maheśa)
• Three worlds (Trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All cosmic functions ultimately rest in Śiva—recognizing one supreme Lord fosters surrender and steadiness in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra/Kedārnātha is the devotional horizon of the Kedārakhaṇḍa where this supremacy is contemplated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; it supports upāsanā (meditative worship) on Śiva as the sole Lord of all beings.