Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

Transliteration

akṛṣṭapacyauṣadhayastasya rājño'bhavanbhuvi | tapasvino brāhmaṇāśca varṇāśramayutā janāḥ

Translation

ఆ రాజ్యభూమిలో దున్నకుండానే ఔషధి వృక్షాలు పక్వమయ్యేవి. బ్రాహ్మణులు తపస్సు గలవారు; ప్రజలు వర్ణాశ్రమధర్మంలో స్థిరంగా ఉండిరి।

Word by Word

• अकृष्टपच्यौषधयः: herbs that ripen without ploughing
• अकृष्टपच्यौषधयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अकृष्ट + पच्य + औषधि (प्रातिपदिकानि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Feminine, Nominative, Plural; तत्पुरुष (बहुपद): अकृष्टे पच्यन्ते या औषधयः

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive, Singular

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Genitive, Singular

• अभवन्: were/occurred
• अभवन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Imperfect, 3rd person, Plural

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Locative, Singular

• तपस्विनः: austere/ascetic
• तपस्विनः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural (qualifying brāhmaṇāḥ)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय — and

• वर्णाश्रमयुताः: endowed with (proper) varṇa and āśrama
• वर्णाश्रमयुताः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर्ण + आश्रम + युत (प्रातिपदिक; यु धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; द्वन्द्व (वर्ण + आश्रम) + क्तान्त 'युत'

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

Speaker

Lomaśa (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame-dialogue listener(s)

Visual Art Cues

Scene: Lush landscape where medicinal herbs and plants bloom abundantly without ploughing; ascetic brāhmaṇas in simple garments perform japa; households follow orderly rites, suggesting a kṛta-yuga-like calm.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Śveta (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When society aligns with dharma (varṇāśrama) and spiritual discipline, prosperity and well-being naturally flourish.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tirtha is named; the verse depicts dharmic conditions within the Kedāra-khaṇḍa narrative world.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single ritual; the verse commends tapas (austerity) and varṇāśrama observance as sustaining disciplines.