Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

Transliteration

rājyaṃ śaśāsātha sa śaktito nṛpo bhaktyā tadā caiva samarcayatsadā | śaṃbhuṃ pareśaṃ paramaṃ parātparaṃ śāṃtaṃ purāṇaṃ paramātmarūpam

Translation

ఆ రాజు తన శక్తి మేరకు రాజ్యాన్ని పాలించెను; భక్తితో నిత్యము శంభువును—పరేశ్వరుని, పరముని, పరాత్పరుని, శాంతుని, పురాతనుని, పరమాత్మస్వరూపుని—సదా ఆరాధించెను।

Word by Word

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• शशास: ruled
• शशास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शास् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person, Singular

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connective)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/अनन्तरार्थक-अव्यय — indeclinable particle: then/thereupon

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular (pronoun)

• शक्तितः: according to (his) power
• शक्तितः: Hetu/Prakaraṇa (Manner/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-प्रत्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (पञ्चमी-अर्थे) — indeclinable adverbial: from/according to power

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Instrumental, Singular

• तदा: then
• तदा: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय — temporal adverb

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय — conjunction

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय — emphatic particle

• समर्चयत्: worshipped
• समर्चयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्च् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Imperfect, 3rd person, Singular

• सदा: always
• सदा: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: नित्यत्ववाचक-अव्यय — adverb

• शम्भुम्: Śambhu (Śiva)
• शम्भुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular

• परेशम्: the supreme Lord
• परेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular (qualifying Śiva)

• परात्परम्: higher than the highest
• परात्परम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परात् + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; तुलनार्थक-प्रयोग: beyond the beyond

• शान्तम्: peaceful
• शान्तम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक; शम् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• पुराणम्: ancient
• पुराणम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular

• परमात्मरूपम्: having the form of the Supreme Self
• परमात्मरूपम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Noun
• Root: परम + आत्मन् + रूप (प्रातिपदिकानि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: परमात्मनः रूपम्

Speaker

Lomaśa (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A noble interlocutor (mahābhāga) within the frame dialogue

Visual Art Cues

Scene: A righteous king seated in a simple royal hall, offering bilva leaves and water to a Śiva-liṅga, while ministers and citizens stand peacefully; Śiva is implied as serene, ancient, all-pervading.

Characters & Entities

• Śambhu (Śiva)
• Śveta (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly duty and spiritual realization unite when one rules righteously and worships Śiva as the Supreme Self.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kedāra-khaṇḍa’s Kedārakṣetra-centered narration, emphasizing Śiva’s supremacy rather than a single spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular sam-arcana (formal worship) of Śiva is indicated as the king’s constant practice.