Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

तदानीमेव सर्वेशं वीरभद्रादयो गणाः । अन्वयुः केलिसंरब्धा नानावादित्रवादकाः । वादयन्तश्च वाद्यानि ततानि विततानि च

Transliteration

tadānīmeva sarveśaṃ vīrabhadrādayo gaṇāḥ | anvayuḥ kelisaṃrabdhā nānāvāditravādakāḥ | vādayantaśca vādyāni tatāni vitatāni ca

Translation

అదే క్షణంలో వీరభద్రాది గణాలు క్రీడోత్సవ ఉత్సాహంతో సర్వేశ్వరుని అనుసరించారు; నానావిధ వాద్యకారులు నడుస్తూనే తానిత-వితానిత వాద్యాలను మ్రోగించారు।

Word by Word

• तदानीम्: at that time
• तदानीम्: अधिकरण (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदानीम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (at that very time)

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• सर्वेशम्: the Lord of all
• सर्वेशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्वेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां ईशः)

• वीरभद्रादयः: Vīrabhadra and others
• वीरभद्रादयः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; आदि-तत्पुरुष (वीरभद्र-प्रमुखाः)

• गणाः: the troops
• गणाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अन्वयुः: followed
• अन्वयुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु + इ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• केलिसंरब्धाः: eager for play
• केलिसंरब्धाः: विशेषण (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केलि + सं + रब्ध (रभ् धातु, सम्-उपसर्ग, क्त; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुष (केल्यर्थं/केलौ सं-रब्धाः = 'eager for sport')

• नाना: various
• नाना: सम्बन्ध (modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय/उपपद)
• Form: विविधार्थक-अव्यय (indeclinable: 'various')

• वादित्रवादकाः: players of instruments
• वादित्रवादकाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वादित्र + वादक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वादित्राणां वादकाः)

• वादयन्तः: playing
• वादयन्तः: कर्ता (सह-क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वादय् (णिजन्त; वद् धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक-परस्मैपदी शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (present active participle: 'playing')

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• वाद्यानि: musical instruments
• वाद्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• ततानि: stretched/extended
• ततानि: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (spread out/extended—lexical adjective)

• विततानि: widely spread
• विततानि: विशेषण (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + तत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (widely spread)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Speaker

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Śiva-gaṇa presence)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vīrabhadra—fierce yet joyous—leads gaṇas in a surging follow-procession. Some beat drums, some clash cymbals, others pluck strings; instruments are ‘stretched and spread’ (tata/vitata) as the retinue dances forward behind Śiva.

Characters & Entities

• Śiva
• Vīrabhadra
• Gaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional service (sevā) can take the form of joyous participation—music, procession, and reverent accompaniment of the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra and its surrounding sacred landscape (Kedārakhaṇḍa), a principal Śaiva tīrtha-zone in the Himalayas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct injunction; it portrays the customary elements of a sacred procession—gaṇas accompanying Śiva with instruments.