Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ devo yogidhyeyāṃghripaṃkajaḥ | abhyutthāya mudā yuktaḥ pariṣvajya ca śārṅgiṇam

Translation

ఆయన వేగంగా వచ్చుచున్నదాన్ని చూచి, యోగులు ధ్యానించు పాదపద్మములు గల దేవుడు ఆనందంతో తక్షణమే లేచి శార్ఙ్గిణి (విష్ణువు)ను ఆలింగనం చేసెను।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (pronoun)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive modifier)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (absolutive/gerund); पूर्वकाले कृत्यं दर्शयति

• त्वरितम्: quickly / in haste
• त्वरितम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Adjective
• Root: tvarita (प्रातिपदिक; त्वरित = शीघ्र)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (adverbially: quickly)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• योगि-ध्येय-अङ्घ्रि-पङ्कजः: (he) whose lotus-feet are meditated upon by yogis
• योगि-ध्येय-अङ्घ्रि-पङ्कजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yogin (प्रातिपदिक) + dhyeya (कृदन्त/प्रातिपदिक) + aṅghri (प्रातिपदिक) + paṅkaja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगिभिः ध्येयस्य अङ्घ्र्योः पङ्कजम् यस्य) इति बहुपद-समासः

• अभ्युत्थाय: having risen up
• अभ्युत्थाय: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive modifier)
• Type: Verb
• Root: abhi-ud-sthā (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (absolutive); ‘उत्थाय’ = having risen, with prefix ‘अभि’

• मुदा: with joy
• मुदा: Karaṇa/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: mud (प्रातिपदिक: mudā)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; साधन/हेतु-भावः (with joy)

• युक्तः: joined/filled (with joy), composed
• युक्तः: Karta-anvaya (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: yukta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √yuj)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive modifier)
• Type: Verb
• Root: pari-ṣvaj (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (absolutive)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• शार्ङ्गिणम्: Śārṅgin (Vishnu)
• शार्ङ्गिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śārṅgin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विष्णोः नाम (one who bears Śārṅga bow)

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition, Mahēśvarakhaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame-audience (traditionally sages/Śaunaka-style assembly; not explicit in the verse)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu (Śārṅgin) arrives swiftly; Śiva—whose lotus-feet are the object of yogic meditation—rises with delight and embraces him, establishing intimate divine friendship in a Himalayan sacred setting.

Characters & Entities

• Śiva
• Viṣṇu (Śārṅgin)
• Yogins

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence and warmth between deities teaches harmony: devotion culminates in unity, not rivalry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa Himalayan milieu—associated with Kedāra tīrthas—forms the sacred backdrop.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; the verse emphasizes devotional vision (yogic contemplation) and divine concord.