Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम्

Transliteration

ityākarṇya vacastasya rudrasya baṭurūpiṇaḥ | cukopa ca śivā sādhvī maheśaṃ baṭurūpiṇam

Translation

బటురూపం ధరించిన రుద్రుని మాటలు విని, సాధ్వి శివ బటురూప మహేశునిపై కోపించింది.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + कर्ण्/श्रु (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• वचः: speech, words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• रुद्रस्य: of Rudra
• रुद्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• बटुरूपिणः: of (him) in the form of a boy
• बटुरूपिणः: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: बटु + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—बटुरूपः यस्य/बटुरूपेण युक्तः

• चुकोप: became angry
• चुकोप: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कुप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• साध्वी: virtuous woman
• साध्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (शिवा)

• महेशम्: Maheśa (Śiva)
• महेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—महान् ईशः

• बटुरूपिणम्: (him) in the form of a boy
• बटुरूपिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बटु + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (महेशम्)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Māheśvarakhaṇḍa; traditionally Sūta to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī (Śivā) turns from austere stillness to a flash of anger upon hearing the baṭu-Rudra’s words; Rudra remains calm in youthful brahmacārin form, heightening the contrast between tested devotee and testing deity.

Characters & Entities

• Rudra
• Śivā (Pārvatī)
• Maheśa
• Baṭu (brahmacārin form)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion can include righteous indignation against slander of the Divine; tests reveal inner steadfastness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra, where the drama of tapas and divine testing unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates a reaction within the tapas context.