Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

कालकूटाच्च नूनं हि रक्षिताः स्मो न चान्यथा । भस्मासुराच्च सर्वेश त्वया त्राता न संशयः

Transliteration

kālakūṭācca nūnaṃ hi rakṣitāḥ smo na cānyathā | bhasmāsurācca sarveśa tvayā trātā na saṃśayaḥ

Translation

కాలకూట విషం నుండి నిశ్చయంగా మీ ద్వారానే మేము రక్షింపబడ్డాము, వేరేలా కాదు. అలాగే భస్మాసురుని నుండి కూడా, హే సర్వేశ్వరా, మీరు మమ్మల్ని రక్షించారు—సందేహం లేదు.

Word by Word

• कालकूटात्: from Kālakūṭa (poison)
• कालकूटात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कालकूट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction: and)

• नूनम्: surely
• नूनम्: Sambandha (Certainty marker/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक adverb: surely)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle: indeed)

• रक्षिताः: protected
• रक्षिताः: Kriyā (Predicate participle/विधेय)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु) → रक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्मः: we are / we have been
• स्मः: Kriyā (Auxiliary verb/सहायक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present; here as auxiliary with PPP), उत्तम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriyāviśeṣaṇa (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (रीतिवाचक adverb: otherwise)

• भस्मासुरात्: from Bhasmāsura
• भस्मासुरात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भस्म (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• सर्वेश: O Lord of all
• सर्वेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वेषाम् ईशः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• त्राताः: saved
• त्राताः: Kriyā (Predicate participle/विधेय)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु) → त्रात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• न: no, not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Sarveśa)

Visual Art Cues

Scene: Devas emphatically testify that only Śiva saved them from the Kālakūṭa poison and from Bhasmāsura; Śiva appears as Nīlakaṇṭha, serene yet awe-inspiring, with devas in relieved praise.

Characters & Entities

• Śiva (Sarveśa)
• Devas
• Kālakūṭa
• Bhasmāsura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is the ultimate refuge in calamity—poison, demons, and fear are overcome by His grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra sacred narrative context; no specific tīrtha is named in the verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is recollection of Śiva’s saving deeds as devotional argument.