Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

मम स्मरणमात्रेण विभ्रष्टा हि तपस्विनः । त्वमेव जानासि हरे मम वीर्यपराक्रमौ

Transliteration

mama smaraṇamātreṇa vibhraṣṭā hi tapasvinaḥ | tvameva jānāsi hare mama vīryaparākramau

Translation

నా స్మరణమాత్రంతోనే తపస్వులు తపస్సు నుండి చ్యుతులవుతారు; హే హరీ, నా శక్తి పరాక్రమాలను నీవే తెలుసు.

Word by Word

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, षष्ठी (Genitive)

• स्मरणमात्रेण: by mere remembrance
• स्मरणमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्मरण + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (स्मरणस्य मात्रम्), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (Instrumental)

• विभ्रष्टाः: have fallen/strayed
• विभ्रष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि√भ्रंश्/भ्रश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘fallen/deviated’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

• तपस्विनः: ascetics
• तपस्विनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (Nominative)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा (Nominative)

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (restrictive particle)

• जानासि: you know
• जानासि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• हरे: O Hari
• हरे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन (Vocative)

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, षष्ठी (Genitive)

• वीर्यपराक्रमौ: valor and prowess
• वीर्यपराक्रमौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः (वीर्यं च पराक्रमश्च), पुंलिङ्ग, द्विवचन, द्वितीया (Accusative)

Speaker

Madana (Kāma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A powerful being boasts that mere remembrance of them causes ascetics to slip from austerity, addressing Hari as the one who truly knows their prowess; the scene balances ascetic imagery with a flash of irresistible radiance.

Characters & Entities

• Madana (Kāma)
• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Uncontrolled desire can derail spiritual practice; guarding the mind is essential to protect tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised in this verse; it is part of Kedāra Khaṇḍa’s mythic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the psychological-spiritual effect of desire on ascetics.