Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

शची प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्मषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । एकोनमश्वमेधानां शतं कृतमनेन वै

Transliteration

śacī prahasya covāca bṛhaspatimakalmaṣam | asau na paripūrṇo hi yajñaiḥ śakrāsane sthitaḥ | ekonamaśvamedhānāṃ śataṃ kṛtamanena vai

Translation

శచీ నవ్వుచు కల్మషరహితుడైన బృహస్పతితో పలికెను—“శక్రాసనమున కూర్చున్నా ఇతడు యజ్ఞపుణ్యములో పరిపూర్ణుడు కాడు. ఇతడు ఒకటి తక్కువగా శత అశ్వమేధములు చేసినవాడే।”

Word by Word

• शची: Shachi
• शची: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रहस्य: having laughed
• प्रहस्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √हस् (हासे धातु) उपसर्गः प्र- + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचने धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बृहस्पतिम्: to Brihaspati
• बृहस्पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अकल्मषम्: stainless, sinless
• अकल्मषम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषभाव (negated adjective)

• असौ: he (that one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• परिपूर्णः: fully complete
• परिपूर्णः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि (उपसर्ग) + पूर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त; √पॄ/√पॢ + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात

• यज्ञैः: by sacrifices
• यज्ञैः: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• शक्रासने: on Indra’s throne
• शक्रासने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (शक्रस्य आसने)

• स्थितः: seated, stationed
• स्थितः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (स्थितौ धातु) + क्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• एकोनम्: one short (by one)
• एकोनम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + ऊन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मधारय (एकेन ऊनम् = one less)

• अश्वमेधानाम्: of horse-sacrifices (aśvamedhas)
• अश्वमेधानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक) + मेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अश्वस्य मेधः)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संख्याशब्द

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (करणे धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘शतं’ इत्यस्य विशेषणम्

• अनेन: by him
• अनेन: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात

Speaker

Śacī (Indrāṇī)

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor in Kedāra-kathā frame (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Śacī smiles knowingly while addressing Bṛhaspati; behind her, symbolic imagery of a hundred horse-sacrifice emblems with one missing, indicating Nahuṣa’s ‘one-less-than-hundred’ Aśvamedhas.

Characters & Entities

• Śacī (Indrāṇī)
• Bṛhaspati
• Śakra (Indra)
• Nahūṣa
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual achievement alone does not guarantee rightful authority; completeness in dharma is more than numerical sacrifice-counts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa setting frames the teaching, but this verse itself highlights a moral-ritual criterion, not a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Aśvamedha (horse-sacrifice) is referenced as a measure of ritual merit; no direct instruction to perform it is given here.