Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

Transliteration

kareṇa vāmena jaghāna līlayā taṃ kālanemiṃ hyasuraṃ mahābalam | tenaiva śūlena samāhato'sau mūrcchānvito'sau sahasā papāta

Translation

ఆయన ఎడమ చేతితో లీలగా ఆ మహాబలుడైన అసురుడు కాలనేమిని కొట్టెను. అదే త్రిశూలాఘాతంతో అతడు మూర్ఛతో సహసా నేలకూలెను.

Word by Word

• करेण: with (his) hand
• करेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन

• वामेन: left
• वामेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (करस्य)

• जघान: struck/killed
• जघान: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• लीलया: playfully
• लीलया: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in a playful manner)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• कालनेमिम्: Kālanemi
• कालनेमिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कालनेमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

• असुरम्: the demon
• असुरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कालनेमेः विशेषणार्थे (appositional)

• महाबलम्: very strong
• महाबलम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् बलः यस्य)

• तेन: with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• एव: only/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic)

• शूलेन: with the spear/trident
• शूलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• समाहतः: struck down
• समाहतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + हन् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (passive sense)

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मूर्च्छा-अन्वितः: overcome with fainting
• मूर्च्छा-अन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मूर्च्छा (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मूर्च्छया अन्वितः)

• असौ: he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुनरुक्ति-बलार्थम्)

• सहसा: suddenly
• सहसा: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• पपात: fell
• पपात: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/interlocutor in Kedāra-khaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu strikes Kālanemi lightly with the left hand—almost playful—yet the asura reels; the same trident’s blow leaves him collapsing in a swoon.

Characters & Entities

• Kālanemi
• Asura
• Śūla/Triśūla (trident)
• Mukunda/Viṣṇu (implied agent of strike)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma, however mighty, is shown as powerless before the divine will, which acts effortlessly (līlayā).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra is the larger Kedārakhaṇḍa setting; the verse is part of the surrounding glorificatory narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.