Adhyaya 14

Verse 1

लोमश उवाच । ततो युद्धमतीवासीदसुरैर्विष्णुना सह । ततः सिंहाः सपक्षास्ते दंशिताः परमाद्भुताः

లోమశుడు పలికెను—అప్పుడు అసురులతో విష్ణువుకు మధ్య అత్యంత ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది. అనంతరం పరమాద్భుతమైన సింహాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి—పక్షాలతో కూడినవి, దంష్ట్రాలతో సన్నద్ధమైనవి।

Verse 2

असुरैरुह्यमानास्ते रहुत्मंतं व्यदारयन् । सिंहास्ते दारितास्तेन खंडशश्च विदारिताः

అసురులు మోసుకొనివెళ్తున్న ఆ సింహాలు రహుత్మంతుని చీల్చివేశాయి. కానీ అతడు తిరిగి ఆ సింహాలను చీల్చి, ముక్కలుముక్కలుగా విరిచివేశాడు.

Verse 3

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

అప్పుడు విష్ణువు తన చక్రంతో దైత్యులను ముక్కలుగా చేసెను. ఆ అసురులు హతమైనట్లు చూసి ప్రతాపశాలియైన కాలనేమి గమనించాడు.

Verse 4

त्रिशूलेनाहनद्विष्णुं रोषपर्याकुलेक्षणः । तमायांतं च जगृहे मुकुंदोऽनाथसंश्रयः

కోపంతో కలవరపడిన నేత్రాలతో అతడు త్రిశూలంతో విష్ణువును కొట్టెను. అతడు దూసుకొచ్చిన వేళ, అనాథశరణుడైన ముకుందుడు అతనిని పట్టుకొనెను.

Verse 5

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

ఆయన ఎడమ చేతితో లీలగా ఆ మహాబలుడైన అసురుడు కాలనేమిని కొట్టెను. అదే త్రిశూలాఘాతంతో అతడు మూర్ఛతో సహసా నేలకూలెను.

Verse 6

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

పడిపోయి మళ్లీ లేచి, నెమ్మదిగా కళ్లను తెరిచెను. తన ముందర నిలిచిన, సమస్త జీవుల అంతర్గుహలో నివసించు విష్ణువును చూచెను.

Verse 7

लब्धसंज्ञोऽब्रवीद्वाक्यं कालनेमिर्महाबलः । तव युद्धं न दास्यामि नास्ति लोके स्पृहा मम

స్పృహ పొందిన మహాబలుడు కాలనేమి పలికెను— “నీతో యుద్ధం చేయను; లోకాలలో ఏదిపట్లనూ నాకు ఆశ లేదు.”

Verse 8

ये येऽसुरा हता युद्धे अक्षयं लोकमाप्नुयुः । ब्रह्मणो वचनात्सद्य इंद्रेण सह संगताः

“యుద్ధంలో హతమైన ఏ ఏ అసురులైన, వారు అక్షయ లోకాన్ని పొందిరి; బ్రహ్మ వచనముచే వారు తక్షణమే ఇంద్రునితో సహ సంగతిని పొందిరి.”

Verse 9

भुंजतो विविधान्भोगान्देववद्विचरंति ते । इंद्रेण सहिताः सर्वे संसारे च पतंत्यथ

వారు నానావిధ భోగాలను అనుభవిస్తూ దేవులవలె విహరిస్తారు; ఇంద్రునితో కూడి అందరూ కలిసి ఉంటారు, తరువాత మళ్లీ సంసారంలో పడిపోతారు.

Verse 10

तस्माद्युद्धेन मरणं न कांक्षे क्षणभंगुरम् । अन्यजन्मनि मे वीर वैरभावान्न संशयः । दातुमर्हसि मे नाथ कैवल्यं केवलं परम्

అందుకే క్షణభంగురమైన యుద్ధమరణాన్ని నేను కోరను. ఓ వీరా, మరొక జన్మలో నా లో వైరభావం నిశ్చయంగా మళ్లీ పుడుతుంది. కాబట్టి ఓ నాథా, నాకు పరమ శుద్ధ కైవల్యాన్ని (మోక్షాన్ని) ప్రసాదించుము.

Verse 11

तथेति दैत्यप्रवरो निपातितः परेण पुंसा परमार्थदेन । दत्त्वाऽभयं देवतानां तदानीं तथा सुधां देवताभ्यः प्रदत्त्वा

“తథాస్తు” అని చెప్పి, దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని పరమార్థదాత పరమపురుషుడు నేలకూల్చెను. ఆ సమయంలో ఆయన దేవతలకు అభయాన్ని ఇచ్చి, దేవులకు అమృతాన్ని కూడా ప్రసాదించాడు.

Verse 12

कालनेमिर्हतो दैत्यो देवा जाता ह्यकटकाः । शल्यरूपो महान्सद्यो विष्णुना प्रभविष्णुना

కాలనేమి దైత్యుడు హతుడైనప్పుడు దేవతలు నిశ్చయంగా బాధల నుండి విముక్తులయ్యారు. అయితే సర్వశక్తిమంతుడైన విష్ణువలననే తక్షణమే శల్యరూపమైన మహా వేదన ఉద్భవించింది.

Verse 13

तिरोधानं गतः सद्यो भगवान्कमलेक्षणः । इंद्रोऽपि कदनं कृत्वा दैत्यानां परमाद्भुतम्

కమలనయనుడైన భగవాన్ తక్షణమే అంతర్ధానమయ్యెను. ఆపై ఇంద్రుడు కూడా దైత్యులపై పరమాద్భుతమైన సంహారాన్ని చేసెను.

Verse 14

पतितानां क्लीबरूपाणां भग्नानां भीतचेतसाम् । मुक्तकच्छशिखानां च चक्रे स कदनक्रियाम्

పడిపోయినవారు, క్లీబరూపులై భగ్నులై హృదయంలో భయంతో ఉన్నవారు, కచ్చా శిఖలు సడలినవారిపై అతడు సంహారక్రియను నిర్వహించాడు।

Verse 15

अर्थशास्त्रपरो भूत्वा महेंद्रो दुरातिक्रमः । दैत्यानां कालरूपोऽसौ शचीपतिरुदारधीः

అర్థశాస్త్రం, నీతికౌశల్యంలో నిమగ్నుడై మహేంద్రుడు దురాతిక్రమ్యుడయ్యాడు; దైత్యులకు అతడు కాలరూపంలా కనిపించాడు—శచీపతి, ఉదారధీ।

Verse 16

एवं निहन्य्मानानामसुराणां शचीपतेः । निवारणार्थं भगवानागतो नारदस्तदा

ఈ విధంగా శచీపతి చేత అసురులు హతమవుతుండగా, ఆయనను నివారించుటకై భగవాన్ నారదుడు అప్పుడు అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 17

नारद उवाच । युद्धहताश्च ये वीरा ह्यसुरा रणमण्डले । तेषामनु कथं कर्ता भीतानां च विहिंसनम्

నారదుడు పలికెను—‘రణభూమిలో యుద్ధంలో హతమైన వీర అసురుల తరువాత, భయపడినవారిపై హింస చేయడం ఎలా సముచితం?’

Verse 18

ये भीतांश्च प्रपन्नांश्चघातयंति मदोद्धताः । ब्रह्मघ्नास्तेऽपि विज्ञेया महापातकसंयुताः

అహంకారమదంతో ఉద్ధతులై భయపడినవారిని, శరణాగతులను హతమార్చేవారు ‘బ్రహ్మఘ్నులు’ అని కూడా తెలిసికొనవలెను—మహాపాతకసంయుతులు।

Verse 19

तस्मात्त्वया न कर्त्तव्यं मनसापि विहिंसनम् । एवमुक्तस्तदा शक्रो नारदेन महात्मना

కాబట్టి నీవు మనసులోనైనా హింస చేయకూడదు. అప్పుడు మహాత్ముడు నారదుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)ను ఇలా ఉపదేశించాడు.

Verse 20

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

దేవసేనతో కూడి అతడు వెంటనే త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు తిరిగి వచ్చాడు. అప్పుడు దేవగణమంతా పరస్పరం సుహృదులవలె ఆనందించారు; యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అందరూ హర్షించారు.

Verse 21

तदा इंद्रोऽमरावत्यां हस शच्याऽभिषेचितः

అప్పుడు అమరావతిలో శచీ దేవి ఇంద్రునికి అభిషేకం చేసింది.

Verse 22

देवर्षिप्रमुखैश्चैव ब्रह्मर्षिप्रमुखैस्तथा । शक्रोऽपि विजयं प्राप्तः प्रसादाच्छंकरस्य च

దేవర్షుల నాయకులతోను, అలాగే బ్రహ్మర్షుల నాయకులతోను కలిసి, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా శంకరుడు (శివుడు) అనుగ్రహంతో విజయాన్ని పొందాడు.

Verse 23

तदा महोत्सवो विप्रा देवलोके महानभूत् । शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगा मुरजा अपि । तथानकाश्च भेर्यश्च नेदुर्दुंदुभयः समम्

అప్పుడు, ఓ విప్రులారా, దేవలోకంలో మహోత్సవం మహత్తరంగా జరిగింది. శంఖాలు, పటహాలు, మృదంగాలు, మురజాలు, అలాగే నాకాలు, భేరీలు—దుందుభులు కూడ ఒకేసారి ఘోషించాయి.

Verse 24

गायकाश्चैव गंधर्वाः किन्नराश्चाप्सपोगणाः । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सिद्धचारणगुह्यकाः

గాయకులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, అప్సరాగణాలు నర్తించి, పాడి, స్తోత్రాలతో స్తుతించారు; అలాగే సిద్ధులు, చారణులు, గుహ్యకులూ హర్షంతో కీర్తించారు।

Verse 25

एवं विजयमापन्नः शक्रो देवेस्वरस्तदा । देवैर्हतास्तदा दैत्याः पतितास्ते महीतले

ఈ విధంగా దేవేశ్వరుడు శక్రుడు విజయాన్ని పొందాడు. అప్పుడు దేవతల చేత హతమైన దైత్యులు భూమితలంపై పడిపోయారు.

Verse 26

गतासवो महात्मानो बलिप्रमुखतो ह्यमी । तपस्तप्तुं पुरा विप्रो भार्गवो मानसोत्तरम्

ఆ మహాత్ములు—వారిలో బలి ప్రధానుడు—ప్రాణాలు విడిచారు. పూర్వం బ్రాహ్మణుడు భార్గవుడు (శుక్రుడు) తపస్సు చేయుటకు మానసోత్తరానికి వెళ్లెను.

Verse 27

गतः शिष्यैः परिवृतस्तस्माद्युद्धं न वेद तत् । अवशेषाश्च ये दैत्यास्ते गता भार्गवं प्रति

అతడు శిష్యులతో పరివృతుడై అక్కడికి వెళ్లినందున ఆ యుద్ధాన్ని తెలియలేదు. మిగిలిన దైత్యులు భార్గవుని వద్దకు వెళ్లారు.

Verse 28

कथितं वै महद्धृत्तमसुराणां क्षयावहम् । निशम्य मन्युमाविष्टो ह्यागतो भृगुनंदनः

అసురుల నాశనాన్ని కలిగించిన ఆ మహా వృత్తాంతం చెప్పబడగా, దాన్ని విని భృగునందనుడు (శుక్రుడు) కోపావేశంతో అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 29

शिष्यैः परिवृतो भूत्वा मृतांस्तानसुरानपि । विद्यया मृतजीविन्या पतितान्समजीवयत्

శిష్యులతో పరివృతుడై, పడిపోయి మరణించిన ఆ అసురులనుకూడా ‘మృతసంజీవిని’ విద్యతో మళ్లీ జీవింపజేశాడు।

Verse 30

निद्रापायगता यद्वदुत्थितास्ते तदाऽसुराः । उत्थितः स बलिः प्राह भार्गवं ह्यमितद्युतिम्

నిద్ర తొలగినట్లుగా ఆ అసురులు అప్పుడు లేచారు. లేచి బలి, అపార తేజస్సుగల భార్గవునితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 31

जीवितेन किमद्यैव मम नास्ति प्रयोजनम् । पातितस्त्रिदशेंद्रेण यथा कापुरुषस्तथा

ఇప్పుడే నా జీవితం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? దానిలో నాకు లక్ష్యం లేదు—త్రిదశేంద్రుడు నన్ను పిరికివాడిలా పడగొట్టాడు।

Verse 32

बलिनोक्तं वचः श्रुत्वा शुक्रो वचनमब्रवीत् । मनस्विनो हि ये शूराः पतंति समरे बुधा

బలి మాటలు విని శుక్రాచార్యుడు పలికాడు—“మహామనస్కులైన వీరులు యుద్ధంలో పడితే, జ్ఞానులు వారినే నిజంగా శ్రేష్ఠులుగా భావిస్తారు।”

Verse 33

ये शस्त्रेण हताः सद्यो म्रियमाणा व्रजंति वै । त्रिविष्टपं न संदेह इति वेदानुशासनम्

శస్త్రాఘాతంతో తక్షణమే ప్రాణాలు విడిచేవారు నిస్సందేహంగా త్రివిష్టపం (స్వర్గం) చేరుతారు—ఇది వేదానుశాసనం।

Verse 34

एवमाश्वासयामास बलिनं भृगुनंदनः । तपस्तताप विविधं दैत्यानां सिद्धिदायकम्

ఇలా భృగునందనుడు శుక్రాచార్యుడు బలిని ఓదార్చెను. అనంతరం దైత్యులకు సిద్ధిని ప్రసాదించు నానావిధ తపస్సులను ఆచరించెను.

Verse 35

तथा दैत्य गताः सर्वे भृगुणा च प्रचोदिताः । पातालमवसन्सर्वे बलिमुख्याः सुखेन वै

అలాగే భృగువంశీయుడైన శుక్రుని ప్రేరణతో బలిని ముందుగా చేసుకొని సమస్త దైత్యులు పాతాళానికి వెళ్లి అక్కడ నిశ్చయంగా సుఖంగా నివసించిరి.