Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे । हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता

Transliteration

pratiśrutaṃ kṛtaṃ ślāghyā dāsatāṃtyajapakvaṇe | hariścaṃdrasyeva nṛṇāṃ na ślāghyā satyasaṃdhatā

Translation

ఒకసారి ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నిలబెట్టడం నిజంగా శ్లాఘనీయం—దాస్యాశ్రయాన్ని విడిచి పరిపక్వుడైనవాడిలో కూడా. కానీ మనుష్యులలో హరిశ్చంద్రుని వంటి సత్యసంధతకు తగినంత ప్రశంస లభించదు.

Word by Word

• प्रतिश्रुतम्: promised
• प्रतिश्रुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्रति-श्रु (धातु)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कृतम्: done, fulfilled
• कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• श्लाघ्या: praiseworthy
• श्लाघ्या: Vidhāna (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: श्लाघ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण

• दासताम्: servitude
• दासताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दासता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्यज: abandon
• त्यज: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन

• पक्वणे: in/at the cooking-pot (metaph. in hardship)
• पक्वणे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्वण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (अधिकरण)

• हरिश्चन्द्रस्य: of Hariścandra
• हरिश्चन्द्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरिश्चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (particle of comparison)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• श्लाघ्या: praiseworthy
• श्लाघ्या: Vidhāna (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: श्लाघ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण

• सत्यसंधता: steadfastness in truth
• सत्यसंधता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + संधता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सत्यस्य संधता = truth-keeping/steadfastness in truth)

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual, inferred from subsequent verses)

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: the speaker contrasts genuine praiseworthiness of keeping promises with society’s shallow valuation, invoking King Hariścandra as a luminous moral reference.

Characters & Entities

• Hariścandra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld by satya—fulfilling one’s word is a sacred virtue exemplified by Hariścandra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as a dharma-instruction within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes ethical observance—truthfulness and keeping vows.