Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

Transliteration

vidhāyāśāṃ mahābhāga tvadaṃtikamupāgatau | āvāṃ cirāyurjñātāṃśāvindradyumnamiti dvija

Translation

హే మహాభాగా! నీపై ఆశ పెట్టుకొని మేము నీ సమీపమునకు వచ్చితిమి। హే ద్విజా! మేము ఇద్దరం—నేను మరియు చిరాయు—నిన్ను ఇంద్రద్యుమ్నుడని గుర్తించితిమి।

Word by Word

• विधाय: having made/placed
• विधाय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: धा (धातु) → विधाय (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: अव्यय, क्त्वान्त (Gerund/Absolutive) — ‘कृत्वा/विधाय’

• आशाम्: hope
• आशाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘महान् भागः यस्य’

• त्वत्-अन्तिकम्: to your presence
• त्वत्-अन्तिकम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘त्वत्-अन्तिकम्’ (your vicinity)

• उपागतौ: (we two) have come
• उपागतौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); क्त-प्रत्ययान्तः, कर्तरि प्रयोगः—‘(आवाम्) उपागतौ’ = ‘we two have come’

• आवाम्: we two
• आवाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा/द्वितीया (Nominative/Accusative), द्विवचन (Dual)

• चिरायुः: Cirāyu (proper name)
• चिरायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिरायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘चिरं आयुः यस्य’

• ज्ञात-अंशौ: known parts/portions
• ज्ञात-अंशौ: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Apposition/समाना)
• Type: Noun
• Root: ज्ञात (कृदन्त, क्त) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); तत्पुरुषः—‘ज्ञातौ अंशौ’ (known portions/parts)

• इन्द्रद्युम्नम्: Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative particle)

• द्विज: O brahmin
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन (Singular)

Speaker

Cirāyu (speaking on behalf of ‘we two’, addressing a dvija)

Visual Art Cues

Scene: Two seekers—Mārkaṇḍeya and Cirāyu—stand respectfully before a dvija addressed as ‘fortunate one’, with a gesture of recognition: ‘You are Indradyumna.’ The moment is revelatory, calm, and charged with destiny.

Characters & Entities

• Cirāyu
• Indradyumna
• Dvija (addressed person, likely the king in a prior identity context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hope in dharma is sustained through remembrance and recognition: identity and consequence can span births, calling one back to responsibility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it focuses on recognition and narrative continuity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.