Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः । केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

Transliteration

vastrāpathasya śvetasya phalgutīrthaṃ sya cāpi yāḥ | kedārasya tathānyeṣāṃ kṣetrāṇāṃ koṭiśo'pi yāḥ

Translation

వస్త్రాపథ, శ్వేత, ఫల్గుతీర్థముల దేవతలును వచ్చిరి; అలాగే కేదారమునకు చెందినవారును, మరెన్నో కోటిశః పుణ్యక్షేత్రాల దేవతలును వచ్చిరి.

Word by Word

• वस्त्रापथस्य: of Vastrāpatha
• वस्त्रापथस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वस्त्रापथ (प्रातिपदिक; वस्त्र + आपथ)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वस्त्रस्य आपथः इति)

• श्वेतस्य: of the white (one)
• श्वेतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; विशेषणम्

• फल्गुतीर्थम्: Phalgu-tīrtha (sacred ford)
• फल्गुतीर्थम्: Karma/Pradhāna (Object or main item)
• Type: Noun
• Root: फल्गुतीर्थ (प्रातिपदिक; फल्गु + तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (फल्गोः तीर्थम्)

• स्य: may be / should be
• स्य: Kriyā (Verbal action)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/Optative-like injunctive usage), प्रथमपुरुष, एकवचन; रूपम्—स्यात् इत्यस्य संक्षेप/पाठभेदः

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/inclusion)

• याः: which (feminine plural)
• याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• केदारस्य: of Kedāra
• केदारस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तथा: likewise / so
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• अन्येषाम्: of other
• अन्येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; विशेषणम् (क्शेत्राणाम् इत्यस्य)

• क्षेत्राणाम्: of sacred fields/holy places
• क्षेत्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• कोटिशः: in crores; countless
• कोटिशः: Viśeṣaṇa (Quantifier/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कोटि + शस् (अव्ययीभाव/तद्धित-प्रयोग)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (adverb of number; 'in crores/ by crores')

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/inclusion)

• याः: which (feminine plural)
• याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution for Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (explicit); Vastrāpatha/Śveta/Phalgutīrtha (named tīrthas)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A procession of personified tīrthas and kṣetra-devatās arrives from many directions—some bearing river emblems, some mountain insignia—moving toward a radiant celestial assembly hall.

Characters & Entities

• Vastrāpatha
• Śveta
• Phalgutīrtha
• Kedāra
• Tīrthadevatāḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred landscape is vast and inexhaustible; dharma recognizes innumerable kṣetras, each with divine guardianship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is explicitly named along with Vastrāpatha, Śveta, and Phalgutīrtha, indicating a broad tīrtha network.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse continues the enumeration of tīrthas and their presiding deities.