Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पर्वमैथुन कृन्मेही परित्यज्य स्वगेहिनीम् । वेश्यादिरक्तो मूढात्मा खल्वाटो जायते नरः

Transliteration

parvamaithuna kṛnmehī parityajya svagehinīm | veśyādirakto mūḍhātmā khalvāṭo jāyate naraḥ

Translation

నిషిద్ధ పర్వకాలంలో మైథునం చేసేవాడు మేహాది రోగాలను పొందుతాడు. తన భార్యను విడిచి వేశ్యాదులపై ఆసక్తి కలిగిన ఆ మోహాత్ముడు గుండు తలతో జన్మిస్తాడు.

Word by Word

• पर्वमैथुन: intercourse on festival days
• पर्वमैथुन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्व-मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (कर्मरूपे); ‘पर्वणि मैथुनम्’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः

• कृन्: doing/practising
• कृन्: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) का संक्षिप्त/समासगत रूप; अर्थ: ‘कुर्वन्’

• मेही: one afflicted with urinary disease
• मेही: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मेह’ रोगयुक्तः (one suffering from urinary disease)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund): ‘परित्यज्य’ (having abandoned)

• स्वगेहिनीम्: his own wife
• स्वगेहिनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व-गेहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः: ‘स्वा गेहिनी’ (one’s own wife)

• वेश्यादिरक्तः: attached to prostitutes and the like
• वेश्यादिरक्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेश्या-आदि-रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वेश्यादिषु रक्तः’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः

• मूढात्मा: a deluded person
• मूढात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूढ-आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः: ‘मूढः आत्मा यस्य/मूढः आत्मा’ (foolish-minded)

• खल्वाटः: a bald man
• खल्वाटः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: खल्वाट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: जन् (जन्मनि/भवति)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A moral tableau: a man turning away from his wife toward a courtesan’s doorway; in the background, a calendar-like motif marking forbidden parva days; the consequence shown symbolically as fading hair/illness aura.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restraint and fidelity stabilize dharma; indulgence and betrayal in sexuality return as disease and social-spiritual diminishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it implies observance of parva-discipline and marital dharma.