Adhyaya 48

Verse 1

नारद उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सोमनाथमहिं स्फुटम् । शृण्वन्यां कीर्त यिष्यामि पापमोक्षमवाप्नुयात्

నారదుడు పలికెను— ఇప్పుడు నేను సోమనాథుని మహిమను స్పష్టంగా వివరిస్తాను. దానిని కీర్తిస్తాను; ఎవడు వినునో అతడు పాపమోచనాన్ని పొందును।

Verse 2

पुरा त्रेतायुगे पार्थ चौडदेशसमुद्भवौ । ऊर्जयंतश्च प्रालेयो विप्रावास्तां महाद्युती

పూర్వం త్రేతాయుగంలో, ఓ పార్థా, చౌడదేశంలో జన్మించిన ఇద్దరు మహాతేజస్సు గల బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు—ఊర్జయంతుడు మరియు ప్రాలేయుడు।

Verse 3

तावेकदा पुराणार्थे श्लोकमेकमपश्यताम् । तं दृष्ट्वा सर्वशास्त्रज्ञावास्तां कंटकितत्वचौ

ఒకసారి పురాణార్థాన్ని పరిశీలిస్తూ వారు ఒక శ్లోకాన్ని చూశారు. దానిని చూచి, సర్వశాస్త్రజ్ఞులైన ఆ ఇద్దరూ హర్షంతో రోమాంచితులయ్యారు।

Verse 4

प्रभासाद्यानि तीर्थानि पुलस्त्यायाह पद्मभूः । न यैस्तत्राप्लुतं चैव किं तैस्तीर्थमुपासितम्

పద్మభూ బ్రహ్మ పులస్త్యునితో ఇలా పలికెను—ప్రభాసాది తీర్థములు మహాపవిత్రములు; అక్కడ స్నానం చేయనివారు ఇతర తీర్థములను ఆశ్రయించినా వారికి నిజమైన ఫలమేమి?

Verse 5

इति श्लोकं पठित्वा तौ पुनःपुनरभिष्टुतम् । तर्ह्येव च प्रभासाय निःसृतौ स्नातुमुत्तमौ

ఆ శ్లోకాన్ని చదివి వారు ఇద్దరూ దానిని పదేపదే స్తుతించారు. వెంటనే ఆ ఉత్తములు స్నానార్థం ప్రభాసానికి బయలుదేరారు.

Verse 6

तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः । महर्षिगणसंकीर्णामुत्तीणौ नर्मदां शिवाम्

వారు ఇద్దరూ మెల్లమెల్లగా అడవులు, నదులు దాటి, మహర్షిగణాలతో నిండిన శివమయమైన శుభ నర్మదను దాటారు.

Verse 7

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं महीसागरसंगमम् । तत्र स्नात्वा प्रभासाय तन्मध्येन प्रतस्थतुः

వారు గుప్తక్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని, భూమి-సముద్ర సంగమ మహిమను విన్నారు. అక్కడ స్నానం చేసి, అదే మార్గమధ్యంగా ప్రభాసానికి బయలుదేరారు.

Verse 8

ततो मार्गस्य शून्यत्वात्तृट्क्षुधापीडितौ भृशम् । आस्तां विचेतनौ विप्रौ सिद्धलिंगसमीपतः

మార్గం నిర్జనంగా ఉండటంతో వారు ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు దాహం, ఆకలితో తీవ్రంగా బాధపడ్డారు. సిద్ధలింగ సమీపంలో వారు మూర్ఛితులై పడి ఉన్నారు.

Verse 9

सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः । क्षुधावेगेन तीव्रेण तृषा मध्यार्कतापितौ

సిద్ధనాథునికి నమస్కరించి వారు ధైర్యంగా ముందుకు సాగారు; అయితే మధ్యాహ్న సూర్యతాపంతో దగ్ధులై, తీవ్రమైన ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతున్నారు।

Verse 10

सहसा पतितौ भूमौ स्थूणपादौ विमूर्छितौ । ततो मुहूर्तात्प्रालेय ऊर्जयंतमभाषत

అకస్మాత్తుగా వారు నేలపై పడిపోయారు; వారి పాదాలు స్తంభాల్లా గట్టిపడి వారు మూర్ఛించారు. కొద్దిసేపటికి ప్రాలేయుడు ఊర్జయంతునితో మాట్లాడాడు।

Verse 11

किंचिद्विश्वस्य धैर्याच्च सखे किं न श्रुतं त्वया । यथा यथा विवर्णांगो जायते तीर्थयात्रया

సఖా, లోకంలో ధైర్యం గురించి నీవు కొంచెమైనా వినలేదా? తీర్థయాత్ర చేస్తూ చేస్తూ శరీరం మళ్లీ మళ్లీ వర్ణహీనమై క్షీణిస్తుంది।

Verse 12

तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः । तथाऽस्तां लुंठमानौ तावेवमुक्ते श्रुतेऽपि च

అలాగే దానధర్మాల వల్ల దీనులపై సోమేశ్వర హరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. ఇలా చెప్పి వినిపించినా వారు ఇద్దరూ బలహీనతతో అక్కడే ఒరిగి పొర్లుతూ ఉన్నారు।

Verse 13

लुंठमानो जगामैव प्रालेयः किंचिदंतरे । उत्थितं सहसा लिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्दृशम्

పొర్లుతూ ప్రాలేయుడు కొంత దూరం వెళ్లాడు. అంతలోనే భూమిని చీల్చుకుంటూ అకస్మాత్తుగా ఒక లింగం ఉద్భవించింది—చూడటానికి భయంకరమూ, ఆశ్చర్యకరమూ।

Verse 14

खे वाणी चाभवत्तत्र पुष्पवर्षपुरःसरा । प्रालेय तव हेतोस्तु सोमनाथसमं फलम् । उत्थितं सागरतटे लिंगं तिष्ठात्र सुव्रत

అప్పుడు పుష్పవర్షానికి ముందుగా ఆకాశంలో దివ్యవాణి వినిపించింది— “ప్రాలేయా! నీ కారణంగా ఇక్కడి ఫలం సోమనాథఫలంతో సమానమగును. సముద్రతీరంలో ఉద్భవించిన ఈ లింగం ఇక్కడే నిలిచియుండుగాక, ఓ సువ్రతా।”

Verse 15

प्रालेय उवाच । यद्येवं सत्यमेतच्च तथाप्यात्मा प्रकल्पितः

ప్రాలేయుడు అన్నాడు— “ఇది నిజమే అయితేనేం, అయినా నా సంకల్పం ముందే స్థిరమైంది।”

Verse 16

प्रभासाय प्रयातव्यं यदाऽमृत्योर्मया स्फुटम् । ततश्चैवोर्ज्जयंतोऽपि मूर्छाभावाल्लुठन्पुरः

“నేను ప్రభాసకు తప్పక వెళ్లాలి— ప్రాణం పోయినా సరే, ఈ నిర్ణయం నేను స్పష్టంగా చేసుకున్నాను।” ఆపై ఊర్జయంతుడూ మూర్ఛావస్థలో ముందుకు ఒరిగి, గోర్లాడుతూ దొర్లుతూ సాగాడు।

Verse 17

अपश्यदुत्थितं लिंगं स चैवं प्रत्यपद्यत । ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तो भवश्चक्रे तयोर्दृढे

అతడు ఉద్భవిస్తున్న లింగాన్ని చూచి, దాని సత్యాన్ని గ్రహించాడు. అప్పుడు భవుడు (శివుడు) ప్రత్యక్షమై, వారి ఇద్దరి దృఢసంకల్పాన్ని అచంచలంగా చేశాడు।

Verse 18

दृष्ट्या तनू ततो यातौ प्रभासं शिवसद्म च । तावेतौ सोमनाथौ द्वौ सिद्धेश्वरसमीपतः

తర్వాత కేవలం దర్శనమాత్రంతో వారి దేహాలు ప్రభాసకూ శివసద్మానికీ చేరాయి. సిద్ధేశ్వర సమీపంలో ఉన్న వారు ఇద్దరూ ‘ఇద్దరు సోమనాథులు’గా ప్రసిద్ధులయ్యారు।

Verse 19

ऊर्जयंतः प्रतीच्यां च प्रालेयस्येश्वरोऽपरः । सोमकुडांभसि शनैः स्नात्वार्णवमहीजले

పశ్చిమ దిశలో బలప్రదాత అయిన మరో ప్రభువు ప్రాలేయేశ్వరుడు ఉన్నాడు. సోమకుండ జలంలో, సముద్రజలము మరియు భూమిజలము కలిసిన పవిత్ర జలంలో మెల్లగా స్నానం చేయవలెను।

Verse 20

सोमनाथद्वयं पश्येज्जन्मपापात्प्रमुच्यते । ब्रह्मात्र स्थापयित्वा तु हाटकेश्वर संज्ञितम्

సోమనాథుల యుగ్మాన్ని దర్శించినవాడు జన్మనుండి కూడిన పాపాల నుండి విముక్తుడగును. ఇక్కడ బ్రహ్మ ‘హాటకేశ్వర’ అనే లింగాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 21

महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम् । तुष्टाव देवं प्रयतः स्तुतिं तां शृणु पांडव

మహీనగరంలో పాతాళం నుండి ఉద్భవించిన అతి మనోహరమైన లింగం ఉంది. తరువాత అతడు ఏకాగ్ర భక్తితో దేవుని స్తుతించాడు; ఓ పాండవా, ఆ స్తుతిని వినుము।

Verse 22

नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय रुद्राय रसायांबुमयाय ते

హే భగవన్ రుద్రా! సూర్యుని వంటి అపరిమిత తేజస్సు గల నీకు నమస్కారం. హే భవ-రుద్రా! భూమి సారమూ జలమయమూ అయిన నీ స్వరూపానికి ప్రణామం।

Verse 23

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः । ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः

భూమిరూపుడై సదా సుగంధభరితుడూ జీవప్రదుడూ అయిన శర్వునకు నమస్కారం. హే ఈశా! వాయురూపుడవై స్పర్శతత్త్వరూపుడవైన నీకు పునఃపునః నమో నమః।

Verse 24

पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

పశువుల పతియైన పశుపతికి, అలాగే అతితేజస్సుగల అగ్నిస్వరూపమైన నీకు నమస్కారం. ఆకాశరూపుడైన భీమునికి, శబ్దతత్త్వమాత్ర సూక్ష్మస్వరూపుడైన నీకూ నమః.

Verse 25

महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते । उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

మహాదేవా, సోమా, అమృతస్వరూపా—నీకు నమోఽస్తు. ఉగ్రుడా, యజమానుడా, కర్మయోగసంయుక్త ప్రభూ—నీకు నమస్కారం.

Verse 26

इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि पितामहकृतं स्तवम्

ఇలా దివ్య నామముల ద్వారా ఈ స్తవము ప్రకటించబడింది. ఎవడు దీనిని పఠించునో లేదా వినునో—పితామహుడు (బ్రహ్మ) కృతమైన ఈ స్తవాన్ని—

Verse 27

हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः । अष्टमूर्तेः स सायुज्यं लभते नात्र संशयः

సంయమంతో నిత్యం హాటకేశ్వర-లింగాన్ని ఆరాధించే మనిషి అష్టమూర్తి శివునితో సాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 28

हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि । तस्य स्याद्वरदो ब्रह्मा तेनेदं स्थापितं जय

సంయమంతో హాటకేశ్వర-లింగాన్ని కేవలం స్మరించినవాడికీ బ్రహ్మ వరదుడవుతాడు; ఓ జయా, ఎందుకంటే ఇది (లింగం) ఆయనచే స్థాపించబడింది.

Verse 29

एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे । बहूनि संति पुण्यानि संक्षेपाद्वर्णितानि मे

భూమి–సముద్ర సంగమస్థలంలో ఇలాంటి అనేక తీర్థాలు ఉన్నాయి, అవి మహాపుణ్యప్రదాలు; నేను వాటిని సంక్షేపంగా మాత్రమే వర్ణించాను।

Verse 48

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, ప్రథమ మాహేశ్వరఖండంలోని కౌమారికాఖండంలో, స్తంభతీర్థమాహాత్మ్యంలో ‘సోమనాథ వృత్తాంత వర్ణనం’ అనే నలభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।