Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

भूतेषु परमा प्रीतिस्त्रिजगद्द्योतते स्फुटम् । धर्ममेकं परं मह्यं चेतश्चाप्यवगच्छति

Transliteration

bhūteṣu paramā prītistrijagaddyotate sphuṭam | dharmamekaṃ paraṃ mahyaṃ cetaścāpyavagacchati

Translation

సర్వభూతాల పట్ల నా హృదయంలో పరమ ప్రీతి ఉద్భవించింది; త్రిలోకమూ నాకు స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తోంది. నా చిత్తం ఒకే పరమధర్మాన్ని అత్యున్నతమని నిశ్చయంగా గ్రహిస్తోంది.

Word by Word

• भूतेषु: among beings
• भूतेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; अधिकरण-सम्बन्ध (locative)

• परमा: supreme
• परमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifying)

• प्रीतिः: affection, love
• प्रीतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृपद (subject)

• त्रिजगत्: the three worlds
• त्रिजगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगुसमासः (त्रीणि जगन्ति)

• द्योतते: shines, becomes manifest
• द्योतते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: द्योत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• स्फुटम्: clearly
• स्फुटम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• धर्मम्: dharma, righteousness
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मपद

• एकम्: one, single
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (धर्मम्)

• परम्: highest
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (धर्मम्)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूपम्; अत्र चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (dative)

• चेतः: mind, consciousness
• चेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृपद (subject)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also, indeed
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/सम्भावना (particle: also/indeed)

• अवगच्छति: understands, realizes
• अवगच्छति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Kālabhīti

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative pilgrim-sage seated in a pure grove/riverbank precinct; a soft radiance spreads outward, symbolizing the three worlds becoming clear; animals and people appear calm around him, indicating universal love.

Characters & Entities

• Kālabhīti
• Trijagat (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The mark of genuine purification is universal goodwill and clear discernment of dharma—not merely ritual accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The gupta-kṣetra is praised indirectly through its effect: it awakens compassion and dharma-clarity in the pilgrim.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite here; it lists inner fruits that arise after the earlier snāna and japa.