Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 174

Devanagari script

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः । कलिस्तमस्तु विज्ञेयं युगवृत्तं युगेषु च

Transliteration

sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ | kalistamastu vijñeyaṃ yugavṛttaṃ yugeṣu ca

Translation

కృతయుగము సత్త్వమయమని చెప్పబడెను; త్రేతా రజోగుణప్రధానము. ద్వాపరము రజ-తమ మిశ్రమము; కలియుగము తామసమని నిశ్చయంగా తెలుసుకొనవలెను. యుగయుగాలలో వృత్తి స్వభావము ఇదే.

Word by Word

• सत्त्वम्: sattva (purity)
• सत्त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• कृतम्: Kṛta (yuga)
• कृतम्: Adhikarana/Relation (Identification)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक; युगनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• रजः: rajas (activity/passion)
• रजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• त्रेता: Tretā (yuga)
• त्रेता: Adhikarana/Relation (Identification)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक; युगनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• द्वापरम्: Dvāpara (yuga)
• द्वापरम्: Adhikarana/Relation (Identification)
• Type: Noun
• Root: द्वापर (प्रातिपदिक; युगनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (Conjunction)

• रजः: rajas
• रजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• तमः: tamas (darkness/inertia)
• तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• कलिः: Kali (yuga)
• कलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक; युगनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तमः: tamas
• तमः: Predicate/Identification
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• तु: but; indeed
• तु: Nipata (Contrast/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle) — विरोध/विशेषार्थक

• विज्ञेयम्: is to be known
• विज्ञेयम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु)
• Form: तव्यत्/अनीयर्-अर्थे क्तव्य-प्राय (Gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय (to be known)

• युगवृत्तम्: the nature/character of the yugas
• युगवृत्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युग + वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Singular)

• युगेषु: in the yugas
• युगेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (Conjunction)

Speaker

Mahākāla

Skanda Dialogue

Listener: Karaṃdhama

Visual Art Cues

Scene: A symbolic depiction of the four yugas as four landscapes colored by guṇas: luminous white-gold (sattva) for Kṛta, dynamic red (rajas) for Tretā, smoky mixed tones for Dvāpara, dark haze (tamas) for Kali; Mahākāla explains to the listener.

Characters & Entities

• Kṛtayuga
• Tretāyuga
• Dvāparayuga
• Kaliyuga
• Sattva
• Rajas
• Tamas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual practice must account for the dominant guṇa of the age; Kali’s tamas makes dharma harder and requires suitable remedies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse is doctrinal about guṇas and yugas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it sets the guṇa-based context that later supports age-appropriate practices.