Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42
Devanagari script
अहंकारश्च महता तं चापि प्रकृतिः परा । दशोत्तराणि सर्वाणि षडाहुः सप्तमं च तत्
Transliteration
ahaṃkāraśca mahatā taṃ cāpi prakṛtiḥ parā | daśottarāṇi sarvāṇi ṣaḍāhuḥ saptamaṃ ca tat
Translation
అహంకారాన్ని మహత్తత్త్వం ఆవరించును; మహత్తత్త్వాన్ని పరమ ప్రకృతి ఆవరించును. ఇవన్నీ పరిమాణంలో పదింతలుగా విస్తరించునవి; ఇలాంటి ఆరు ఆవరణాలు ఉన్నాయని, ఆ ప్రకృతి ఏడవదని చెప్పబడుతుంది।
Word by Word
अहंकारःego-principle (ahaṃkāra)
अहंकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः—अहम् + कार (तत्पुरुष: ‘I-maker’)
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
महताby/with Mahat (the Great principle)
महता:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं (तत्त्व-नाम), तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental, Singular); ‘महत्तत्त्व’ (the Great principle)
तम्that (it)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक (सन्दर्भानुसार), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative, Singular)
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अप्यर्थे/समुच्चये (also)
प्रकृतिःPrakṛti (primordial nature)
प्रकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
पराsupreme, higher
परा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular); प्रकृतिः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
दशोत्तराणिthe tenfold (ones/layers)
दशोत्तराणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदशोत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Nom./Acc., Plural); समासः—दश + उत्तर (तत्पुरुष)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Nom./Acc., Plural); दशोत्तराणि इति विशेष्यस्य विशेषणम्
षट्six
षट्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनार्थे अव्ययवत् प्रयोग (numeral ‘six’)
आहुःthey say, they declare
आहुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन (3rd person plural); परस्मैपद
सप्तमम्the seventh
सप्तमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); क्रमवाचक (ordinal)
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तत्that (as such)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages
Characters & Entities
A
AhaṃkāraM
MahatP
PrakṛtiFAQs
Beyond gross elements lie subtler principles (ahaṃkāra, mahat, prakṛti); liberation implies transcending these layers through right knowledge and devotion.
None; this verse is metaphysical/cosmological.
None.