Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

यज्ञादिकाश्च ये धर्मा विना यस्यार्चनं वृथा । दक्षोऽत्र सत्यदृष्टांतः कस्तस्मात्परमो भवेत्

Transliteration

yajñādikāśca ye dharmā vinā yasyārcanaṃ vṛthā | dakṣo'tra satyadṛṣṭāṃtaḥ kastasmātparamo bhavet

Translation

యజ్ఞాది సమస్త ధర్మకర్మలు ఆయన ఆరాధన లేక ఫలహీనమవుతాయి; దీనికి దక్షుడే సత్య దృష్టాంతం—ఆయనకన్నా పరముడు ఎవరు?

Word by Word

• यज्ञादिकाः: (rites) beginning with sacrifice, etc.
• यज्ञादिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (यज्ञ-आदि-सम्बद्धाः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ये: which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सूचकः (relative)

• धर्माः: duties / religious acts
• धर्माः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्ग-निपात/अव्यय; वियोगार्थक (preposition-like indeclinable)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अर्चनम्: worship
• अर्चनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्चन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव) < अर्च् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; भाववाचक-नाम (act of worship)

• वृथा: in vain
• वृथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here / in this matter
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• सत्यदृष्टान्तः: a true example
• सत्यदृष्टान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + दृष्टान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (सत्यः दृष्टान्तः)

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• तस्मात्: than him
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• परमः: greater
• परमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: could be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A sacrificial hall where offerings blaze, yet the atmosphere turns ominous as Śiva is excluded; Dakṣa stands proud, while the unseen consequence of neglect looms (Vīrabhadra motif in background).

Characters & Entities

• Śiva (implied)
• Dakṣa
• Yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual without reverence becomes empty; true dharma requires honoring the Supreme (Śiva) with devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse references the Dakṣa-yajña narrative as a moral exemplar.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit instruction: include Śiva-arcana (worship) as essential to yajña and other dharmic rites.