Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः

Transliteration

śiśutvaṃ māvamaṃsthā me śiśuḥ kaṣṭo bhujaṃgamaḥ | duṣprekṣyo bhāskaro bālo duḥsparśo'lpo'pi pāvakaḥ

Translation

నా శిశుత్వాన్ని తక్కువగా భావించకు. చిన్న పాము కూడా ప్రమాదకరం; ఉదయ సూర్యుడూ చూడటానికి కష్టం; చిన్న అగ్నিও తాకితే దహిస్తుంది।

Word by Word

• शिशुत्वम्: childhood/being a child
• शिशुत्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिशुत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (prohibitive particle)

• अवमंस्थाः: despise/think lightly of
• अवमंस्थाः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अवमंस्था (प्रातिपदिक) / अवमंस्थ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative) with मा (prohibitive), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचन; 'do not despise'

• मे: my/me
• मे: Sambandha (of me/to me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (Genitive/Dative singular enclitic)

• शिशुः: a child
• शिशुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कष्टः: dangerous/hard to deal with
• कष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of भुजंगमः

• भुजंगमः: snake
• भुजंगमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुजंगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दुष्प्रेक्ष्यः: hard to gaze at
• दुष्प्रेक्ष्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष् + प्रेक्ष्य (कृदन्त-प्रातिपदिक from प्रेक्ष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'दुष्' उपसर्ग/उपपद + प्रेक्ष्य (gerundive/तव्यत्-भाव) = hard to look at

• भास्करः: the sun
• भास्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बालः: young
• बालः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of भास्करः

• दुःस्पर्शः: hard to touch
• दुःस्पर्शः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुः + स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'दुः' उपपद-तत्पुरुष = hard to touch

• अल्पः: small
• अल्पः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of पावकः

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-अव्यय (particle: even/also)

• पावकः: fire
• पावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda (Kumāra), Guru of yogins

Visual Art Cues

Scene: Skanda, youthful yet blazing with tejas, delivers a stern teaching; behind him appear symbolic vignettes: a young serpent coiled, the rising sun dazzling, and a small flame burning bright.

Characters & Entities

• Skanda (Kumāra)
• Serpent (bhujaṅgama)
• Sun (bhāskara)
• Fire (pāvaka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True potency is intrinsic, not dependent on age or appearance; dharma’s power can manifest in seemingly small forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse teaches a universal dharmic principle through vivid examples.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.