Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 112

Devanagari script

गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्

Transliteration

gadāṃ dhaneśvaraḥ kruddhaḥ pāśaṃ ca varuṇo nadan | vāyurmahāṃkuśaṃ ghoraṃ śaktiṃ vahnirmahāprabhām

Translation

క్రోధించిన ధనేశ్వరుడు గదను ఎత్తాడు; వరుణుడు గర్జిస్తూ పాశాన్ని పట్టుకున్నాడు. వాయువు భయంకర మహాంకుశాన్ని ఎత్తగా, వహ్ని మహాప్రభావంతమైన శక్తిని ధరించాడు।

Word by Word

• गदाम्: mace
• गदाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: gadā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• धनेश्वरः: Dhanēśvara (Kubera)
• धनेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dhaneśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kruddha (कृदन्त; √krudh (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) = angry

• पाशम्: noose
• पाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: pāśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक conjunction)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: varuṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• नदन्: roaring
• नदन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √nad (धातु) (वर्तमान कृदन्त शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'गर्जन्'

• वायुः: Vāyu (Wind-god)
• वायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vāyu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाङ्कुशम्: a great goad
• महाङ्कुशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + aṅkuśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महान् अङ्कुशः)

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ghora (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (महाङ्कुशम् इति)

• शक्तिम्: spear, power-weapon (śakti)
• शक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śakti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वह्निः: Vahni (Fire-god)
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vahni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाप्रभाम्: of great radiance
• महाप्रभाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + prabhā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महती प्रभा यस्याः सा) — विशेषणम् (शक्तिम् इति)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Kubera, furious, hefts a mace; Varuṇa roars with his noose; Vāyu raises a terrifying great goad; Agni carries a blazing, radiant spear—four elemental/guardian powers converging.

Characters & Entities

• Dhaneśvara (Kubera)
• Varuṇa
• Vāyu
• Vahni (Agni)
• Gadā
• Pāśa
• Aṃkuśa
• Śakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order is safeguarded by coordinated divine functions—wealth, waters, wind, and fire each serve dharma through their appointed powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.