Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11
Devanagari script
पुरे स्थितं विवाहस्य देव कालः प्रवर्तते । ततस्तस्य जटाजूटे चंद्रखंडं पितामहः
Transliteration
pure sthitaṃ vivāhasya deva kālaḥ pravartate | tatastasya jaṭājūṭe caṃdrakhaṃḍaṃ pitāmahaḥ
Translation
‘నగరంలో వివాహానికి దివ్యకాలం ప్రారంభమైంది.’ అని చెప్పి పితామహ బ్రహ్మ ఆయన జటాజూటంపై చంద్రఖండాన్ని స్థాపించాడు.
Word by Word
पुरेin the city
पुरे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
स्थितम्fixed, stationed
स्थितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः, नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; (agreeing with kālaḥ as ‘fixed/appointed’)
विवाहस्यof the wedding
विवाहस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootविवाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्
देवO god
देव:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन (Vocative), एकवचनम्
कालःtime
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
प्रवर्ततेproceeds, begins
प्रवर्तते:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √वृत् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
ततःthen
ततः:
Adhikaraṇa (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रम/कालवाचक (then)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्
जटाजूटेin the matted hair (topknot)
जटाजूटे:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootजटा + जूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; (hair-matted-locks)
चन्द्रखण्डम्a piece of the moon (crescent)
चन्द्रखण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), with embedded speech attributed to Brahmā (Vidhi/Pitāmaha)
Characters & Entities
B
Brahmā (Pitāmaha/Vidhi)Ś
Śiva (implied by jaṭājūṭa and wedding context)C
Candra (moon, via candrakhaṇḍa)FAQs
Dharma operates through auspicious timing (kāla), and divine symbolism (moon on Śiva’s locks) marks sacred rites as cosmically sanctioned.
A ‘city’ is mentioned without naming; the emphasis is on the wedding’s auspicious commencement rather than a tīrtha.
The notion of proper kāla (auspicious time) for vivāha is implied, aligning with dharmic observance of muhūrta.