Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

विहाय सगणो देवः कैलासं समपद्यत । देवी च परमोद्विग्ना प्रस्खलंती पदेपदे

Transliteration

vihāya sagaṇo devaḥ kailāsaṃ samapadyata | devī ca paramodvignā praskhalaṃtī padepade

Translation

గణాలతో కూడిన దేవుడు కైలాసానికి తిరిగి వెళ్లెను; దేవీ మాత్రం తీవ్రంగా కలతచెంది, అడుగడుగునా తడబడుతూ నడిచెను.

Word by Word

• विहाय: having left
• विहाय: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु) + वि + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययभाव कृदन्त (gerund/क्त्वान्त, ल्यप्); पूर्वकालिक क्रिया (having left)

• सगणः: with his retinue
• सगणः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + गण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सह-गणः = with attendants); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (देवः)

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कैलासम्: Kailasa
• कैलासम्: Karma (Goal/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• समपद्यत: went to, reached
• समपद्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पद् (धातु) + सम्
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• देवी: the goddess (Parvati)
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• परम-उद्विग्ना: extremely agitated
• परम-उद्विग्ना: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम + उद्विग्न (कृदन्त; उद्+विज्/विज्? + क्त)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (देवी)

• प्रस्खलन्ती: stumbling
• प्रस्खलन्ती: Kriya/State (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्खल् (धातु) + प्र + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (describing subject’s ongoing action)

• पदे: at (each) step
• पदे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुनरुक्ति-प्रयोगे (in repetition)

• पदे: at every step
• पदे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पदे-पदे इति पुनरुक्ति (idiom: step by step)

Speaker

Nārada (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: Śiva departs with gaṇas toward Kailāsa; Pārvatī, shaken and distressed, follows or remains behind, stumbling step by step—her ornaments disordered, gaze downcast.

Characters & Entities

• Śiva
• Gaṇas
• Kailāsa
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine events carry emotional and ethical weight; devotion is refined through trials and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa is referenced as Śiva’s sacred abode, but no pilgrimage merit is stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative description.