Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

Transliteration

iti taṃ putravātsalyātsabhāryaṃ śokasaṃplutam | ahamāśvāsayaṃ vāgbhiḥ satyābhiḥ pāṃḍunaṃdana

Translation

ఇలా పుత్రవాత్సల్యంతో భార్యతో కూడ శోకంలో మునిగిన అతనిని చూసి, ఓ పాండునందనా, నేను సత్యవాక్యాలతో అతనికి ధైర్యం చెప్పాను.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/समाप्त्यर्थ)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पुत्रवात्सल्यात्: from affection for (his) son
• पुत्रवात्सल्यात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + वात्सल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पुत्रस्य वात्सल्यात्’)

• सभार्यम्: together with (his) wife
• सभार्यम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्ग-तुल्य) + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुषः (‘भार्यया सह’)

• शोकसंप्लुतम्: overwhelmed by grief
• शोकसंप्लुतम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + संप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + √प्लु (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (‘शोकेन/शोकस्य संप्लुतः’ = overwhelmed with grief)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• आश्वासयम्: comforted; consoled
• आश्वासयम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative) ‘आ-श्वासयति’

• वाग्भिः: with words
• वाग्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सत्याभिः: true
• सत्याभिः: Karana (Instrument-qualifier/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘वाग्भिः’ इत्यस्य विशेषण

• पाण्डुनन्दन: O son of Pāṇḍu
• पाण्डुनन्दन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पाण्डोः नन्दनः’)

Speaker

Nārada (narrating to a Pāṇḍava, likely Yudhiṣṭhira)

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana

Visual Art Cues

Scene: The narrator-sage gently reassures a grieving couple; the father’s posture softens, the mother’s tears subside, and the sage’s hand gesture conveys protection and truth.

Characters & Entities

• Pāṇḍunandana (Yudhiṣṭhira)
• Himālaya (implied context)
• Menā (implied as wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truthful speech, offered with compassion, is a dharmic means to relieve grief and restore spiritual clarity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse frames a narrative moment within the Māheśvara tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on satya (truth) and compassionate counsel.