Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

तेन दैत्यस्य हृदयं ताडयामास वेगतः । क्षणेन लब्धसंज्ञस्तु कालनेमिर्महासुरः

Transliteration

tena daityasya hṛdayaṃ tāḍayāmāsa vegataḥ | kṣaṇena labdhasaṃjñastu kālanemirmahāsuraḥ

Translation

ఆ ప్రాసంతో అతడు మహావేగంగా దైత్యుని హృదయాన్ని తాకి కొట్టాడు. క్షణంలోనే మహాసురుడు కాలనేమి మళ్లీ స్మృతి పొందాడు.

Word by Word

• तेन: with that (weapon)
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd case), एकवचनम्; साधन/करणवाचक

• दैत्यस्य: of the demon
• दैत्यस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, षष्ठी (6th case), एकवचनम्

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd case), एकवचनम्

• ताडयामास: he struck; smote
• ताडयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ताड् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच् (causative) रूपम्: ताडय-

• वेगतः: swiftly; with force
• वेगतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb: from/with speed)

• क्षणेन: in a moment
• क्षणेन: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, तृतीया (3rd case), एकवचनम्; कालवाचक

• लब्धसंज्ञः: having regained consciousness
• लब्धसंज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (लभ् धातु, क्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (one who has regained consciousness)

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)

• कालनेमिः: Kālanemi
• कालनेमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालनेमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• महासुरः: the great demon
• महासुरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvara-khaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu’s spear strikes the asura’s chest/heart region with force; the asura Kālanemi, momentarily stunned, opens his eyes and rises back into awareness, grimacing yet resolute.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Kālanemi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma can reassert itself even after a blow; vigilance and perseverance are required in the struggle for righteousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.