Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

कृतनित्यक्रियो विष्णुः सलक्ष्मीकः सकाश्यपिः । उपसंहृत्य तां मूर्तिं त्रैलोक्यव्यापिनीं तथा

Transliteration

kṛtanityakriyo viṣṇuḥ salakṣmīkaḥ sakāśyapiḥ | upasaṃhṛtya tāṃ mūrtiṃ trailokyavyāpinīṃ tathā

Translation

విష్ణువు నిత్యక్రియలను పూర్తిచేసి, లక్ష్మీతో కూడి కాశ్యపునితో సహా, త్రిలోకవ్యాపినైన ఆ రూపాన్ని అప్పుడు ఉపసంహరించెను.

Word by Word

• कृत-नित्य-क्रियः: who has performed the daily rites
• कृत-नित्य-क्रियः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त/PPP) + नित्य (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘यस्य नित्यक्रिया कृताः/कृता’ = who has performed the daily rites)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स-लक्ष्मीकः: together with Lakṣmī
• स-लक्ष्मीकः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/सह) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘लक्ष्म्या सहितः’)

• स-काश्यपिः: together with Kāśyapī/Kāśyapa
• स-काश्यपिः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/सह) + काश्यपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (‘काश्यप्या/काश्यपेन सहितः’); पाठे ‘सकाश्यपिः’ = ‘with Kāśyapī (Aditi)/or with Kāśyapa’ (अर्थानुसार)

• उपसंहृत्य: having withdrawn
• उपसंहृत्य: Kriya-viseshana (Absolutive/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप + सम् + हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव), ‘having withdrawn/contracted’

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मूर्तिम्: form/manifestation
• मूर्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्रै-लोक्य-व्यापिनीम्: pervading the three worlds
• त्रै-लोक्य-व्यापिनीम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक: त्रि + लोक) + व्यापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘त्रैलोक्यं व्याप्नोति या’) मूर्तिम् इत्यस्य विशेषणम्

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus/so/likewise’)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pādodaka/Viṣṇu-Pādodaka context

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu with Lakṣmī stands near a Kāśī riverside shrine, completing nitya-ritual; Kāśyapa stands respectfully. A vast, subtle aura expands to fill the three worlds, then gently contracts back into Viṣṇu, signifying withdrawal of the all-pervading form.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Lakṣmī
• Kāśyapa
• Kāśī (context)
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the Supreme is depicted honoring nitya-kriyā (daily dharmic observance), teaching that regular sacred discipline anchors spiritual life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing episode is set in Kāśī’s Pādodaka/Viṣṇupādodaka context, though this verse focuses on the narrative transition.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nitya-kriyā—daily religious observances—presented through Viṣṇu’s example.