Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

Transliteration

aṣṭāyatana yātrānyā kartavyā vighraśāṃtaye | dakṣeśaḥ pārvatīśaśca tathā paśupatīśvaraḥ

Translation

విఘ్న నివారణకు ఎనిమిది ఆలయాల మరొక యాత్ర చేయాలి. అవి దక్షేశుడు, పార్వతీశుడు మరియు పశుపతీశ్వరుడు.

Word by Word

• अष्टायतन: having eight shrines
• अष्टायतन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट + आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (अष्ट आयतनानि यस्याः) विशेषणम् (यात्रा)

• यात्रा: pilgrimage
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अन्या: another
• अन्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यात्रा)

• कर्तव्या: to be performed
• कर्तव्या: Kriya (Obligation predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (यात्रा)

• विघ्नशान्तये: for the pacification of obstacles
• विघ्नशान्तये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विघ्न + शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (विघ्नानां शान्तिः)

• दक्षेशः: Dakṣeśa
• दक्षेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षस्य ईशः)

• पार्वतीशः: Pārvatīśa
• पार्वतीशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पार्वत्याः ईशः)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (and)

• तथा: likewise, also
• तथा: Adhikarana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयवाचक (also/likewise)

• पशुपतीश्वरः: Paśupatīśvara
• पशुपतीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पशुपति + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पशुपतेः ईश्वरः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṣṭāyatana-yātrā (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A small group of pilgrims walks a clockwise circuit through Kāśī, stopping at three liṅga shrines—Dakṣeśa, Pārvatīśa, Paśupatīśvara—offering bilva and water; the city appears as a sacred mandala.

Characters & Entities

• Dakṣeśa
• Pārvatīśa
• Paśupatīśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obstacles are addressed not only by prayer but by disciplined movement through Kāśī’s sanctified Śiva-centers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The eight-shrine circuit (aṣṭāyatana), beginning with Dakṣeśa, Pārvatīśa, and Paśupatīśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertake the aṣṭāyatana yātrā specifically for vighna-śānti (pacification of hindrances).