Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

तप्तकृच्छ्रं चरन्विप्रो जलक्षीरघृतानिलान् । एतांस्त्र्यहं पिबेदुष्णान्सकृत्स्नायी समाहितः

Transliteration

taptakṛcchraṃ caranvipro jalakṣīraghṛtānilān | etāṃstryahaṃ pibeduṣṇānsakṛtsnāyī samāhitaḥ

Translation

తప్త-కృచ్ఛ్రాన్ని ఆచరిస్తూ బ్రాహ్మణుడు మూడు మూడు రోజులు వేడి నీరు, వేడి పాలు, వేడి నెయ్యి త్రాగాలి; తరువాత మూడు రోజులు వాయుభక్షణమే చేయాలి. రోజుకు ఒక్కసారి స్నానం చేసి సమాహితుడై ఉండాలి।

Word by Word

• तप्तकृच्छ्रम्: the ‘heated’ Kṛcchra (taptakṛcchra) penance
• तप्तकृच्छ्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तप्त + कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय (तप्तं कृच्छ्रम्) व्रतनाम

• चरन्: practising
• चरन्: Karta (Subject/कर्ता; विशेषण)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विप्रः: a Brahmin
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जलक्षीरघृतानिलान्: water, milk, ghee, and air (wind)
• जलक्षीरघृतानिलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल + क्षीर + घृत + अनिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (जलम्, क्षीरम्, घृतम्, अनिलः)

• एतान्: these
• एतान्: Karma (Object/कर्म; विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम; विशेषण

• त्र्यहम्: for three days
• त्र्यहम्: Karma (Object/कर्म; कालाधिकरणार्थे)
• Type: Noun
• Root: त्र्यह (प्रातिपदिक; त्रि + अहन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालपरिमाणवाचक

• पिबेत्: should drink
• पिबेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• उष्णान्: warm/hot
• उष्णान्: Karma (Object/कर्म; विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (जलक्षीरघृतानिलान् इति)

• सकृत्: once
• सकृत्: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक/कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: once)

• स्नायी: bathing
• स्नायी: Karta (Subject/कर्ता; विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + इन् (कृदन्त/नामधातु)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि-प्रवृत्तिनाम (agent noun: one who bathes)

• समाहितः: composed, attentive
• समाहितः: Karta (Subject/कर्ता; विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) अर्थे ‘composed/collected’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa discourse, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An ascetic performs Tapta-kṛcchra: sipping warm liquids from a small vessel, then meditating in near-fasting; a single daily bath at a ghat, posture steady and composed.

Characters & Entities

• Tapta-kṛcchra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atonement is paired with mindfulness—controlled intake, purity practices, and mental steadiness are treated as one discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching belongs to Kāśī’s dharma-instruction setting; the city’s sanctity frames these observances as spiritually efficacious.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapta-kṛcchra: three-day cycles of warm water, warm milk, warm ghee, and then air-only sustenance, with one daily bath.