Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एको मनोरथश्चायं द्वितीयोयं सुनिश्चितम् । अपत्यत्वं गते चास्मिन्स्मर्तुरुत्पत्तिहारिणि

Transliteration

eko manorathaścāyaṃ dvitīyoyaṃ suniścitam | apatyatvaṃ gate cāsminsmarturutpattihāriṇi

Translation

ఇది ఒక కోరిక; రెండవది కూడా దృఢ నిశ్చయం—స్మరించువాని జనన-ఉద్భవాన్ని (సంసారభవాన్ని) హరించువాడు నా సంతానమైతే, లక్ష్యం నిశ్చయంగా సిద్ధమవుతుంది.

Word by Word

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• मनोरथः: wish/desire
• मनोरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् + रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; मनसः रथः इति षष्ठी-तत्पुरुष

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; संकेतवाचक-सर्वनाम

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• सुनिश्चितम्: well ascertained
• सुनिश्चितम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + निश्चित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (well-determined/ascertained)

• अपत्यत्वम्: the state of being (my) child
• अपत्यत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपत्य + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक-त्व (state of being offspring)

• गते: when it has occurred
• गते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; सप्तमी-एकवचन (locative absolute) नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग रूप ‘गते’—‘when (it) has gone/occurred’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• अस्मिन्: in this (one)
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• स्मर्तुः: of the rememberer
• स्मर्तुः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्मृ (धातु) → स्मर्तृ (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; कर्तृवाचक-तृच् (of the rememberer)

• उत्पत्तिहारिणि: in (that) remover of birth/origin
• उत्पत्तिहारिणि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्पत्ति + हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; उत्पत्तिं हरति इति उपपद-तत्पुरुष (one that removes birth/origin)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee/sage expresses two resolved wishes: to have the saṃsāra-destroying Lord as a child, ensuring the final aim; the scene blends household imagery with transcendent radiance.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It links divine association and remembrance with the cessation of rebirth, presenting spiritual liberation as the highest aim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse belongs to Kāśī Māhātmya; the verse is doctrinal and does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is stated; the emphasis is on smaraṇa (remembrance) and liberation from repeated birth.