Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

इत्युक्त्वा दिव्यपुरुषो भूयोभूयो नमस्य तम् । तपोधनं महाभागो दिव्यां गतिमवाप्तवान्

Transliteration

ityuktvā divyapuruṣo bhūyobhūyo namasya tam | tapodhanaṃ mahābhāgo divyāṃ gatimavāptavān

Translation

ఇట్లు చెప్పి ఆ దివ్యపురుషుడు ఆ మహాభాగ తపోధనునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించాడు; ఆ ధన్యుడు దివ్యగతిని పొందాడు।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); ‘having said’

• दिव्य-पुरुषः: the divine person
• दिव्य-पुरुषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक-निष्पन्न)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: again)

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक-निष्पन्न)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: again)

• नमस्य: having saluted
• नमस्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: ल्यप्/तुमुन्-समकक्ष अव्यय-रूप (gerund-like indeclinable from denom.); अर्थः ‘नमस्कृत्य/प्रणम्य’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• तपोधनम्: the ascetic (rich in tapas)
• तपोधनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपोधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• महाभागः: the fortunate one
• महाभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• दिव्याम्: divine
• दिव्याम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण

• गतिम्: state/goal
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अवाप्तवान्: attained
• अवाप्तवान्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle/कृत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी-अर्थ

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: A radiant divine person concludes his speech, repeatedly prostrates before a great ascetic, and departs upward in a beam-like glow, indicating attainment of a divine state.

Characters & Entities

• Divya Puruṣa (celestial being)
• Tapodhana (ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility before tapas and sacred instruction culminates in upliftment and divine attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding narrative belongs to the Piśācamocana tīrtha-māhātmya in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it narrates reverence (namaskāra) and the resulting divine attainment.