Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

అగస్త్యుడు పలికెను—హే షడ్వక్త్ర ప్రభూ! బ్రహ్మపుత్రుడైన ముని నారదుడు శివలోకానికి చేరి అక్కడ ఏమి చేసెను? కౌతుకమయమైన, ఆశ్చర్యభరితమైన ఆ కథను చెప్పుము।

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

స్కందుడు పలికెను—హే కుంభజా! వినుము; నేను చెప్పెదను. మహాత్ముడైన నారదుడు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి కైలాసమందు—శంకరుని ఆలయమందు—ఏమి చేసెనో అది।

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

ముని గగనమార్గమున ఆ శాంభవ ధామమును చేరెను. శివ-శక్తులను దర్శించి నమస్కరించెను; అప్పుడు శివుడు యథోచిత గౌరవముతో అతనిని సత్కరించెను।

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

అతనికి సూచించిన ఆసనమును స్వీకరించి, వారి పరమ లీలను తిలకించెను. కాని ఆ ఇద్దరు పాశాలతో ఆడుచూ ఏ క్షణమునను విరమించలేదు।

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

ఆ కుతూహలముచే ప్రేరితుడై ముని పలికెను. నారదుడు అన్నెను—హే దేవదేవా! ఈ సమస్త బ్రహ్మాండగోళము నీ లీలయే. హే నాథా! ఈ ఆటలో పన్నెండు మాసములు చౌపటపు గృహఖండముల వలె ఉన్నాయి।

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

కృష్ణపక్షం, శుక్లపక్షం తిథులే ఈ ఆటలో గోట్లుగా చెప్పబడుతున్నాయి. నెలలోని రెండు పక్షాల (పదిహేను–పదిహేను) సమానంగా పాశాల జంట, అలాగే రెండు అయనములు కూడా.

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

‘సృష్టి’ ‘ప్రళయం’ అనే రెండు పందాలు జయ–పరాజయాలే. దేవి జయిస్తే సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది; ధూర్జటి (శివుడు) జయిస్తే అసృష్టి—సంహార-ప్రత్యాహారం జరుగుతుంది.

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

మీ ఇద్దరి క్రీడా కాలమే ‘స్థితి’ అని చెప్పబడింది. ఈ విధంగా ఈ సమస్త బ్రహ్మాండం ఆ ఇద్దరు ఈశ్వరుల లీల మాత్రమే.

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

దేవి నిజంగా తన పతిని జయించదు; ఈశ్వరుడూ తన శక్తిని జయించడు. అయినా నాకు ఒక చిన్న వినతి ఉంది—ఓ మాతా, దయచేసి వినుము.

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

ప్రభువు సర్వజ్ఞనాథుడైనప్పటికీ దీనిని ఏమాత్రం గ్రహించడు; ఎందుకంటే ఆయన మాన–అపమానాలకు చాలా దూరంగా, అతీతంగా నిలిచియున్నాడు.

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

ఆయనే లీలా-స్వరూపుడు—గుణవంతుడిలా కనిపించినా, నిజ విచారణలో పరమ నిర్గుణుడు. కార్యాలు చేసినా ఆయన కర్మబంధానికి ఎప్పుడూ లోబడడు.

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

అందరి మధ్యలో ఉన్నప్పటికీ ఆయన సంపూర్ణ నిష్పక్షపాతత్వాన్ని ఆశ్రయిస్తాడు. ఎక్కడైనా ఈ మహేశానుడు మిత్రుడిని, శత్రువును సమదృష్టితో చూస్తాడు.

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

నీవే ఈ దేవుని పరమ శక్తివి, అందరికీ వందనీయం. దక్షునికీ నీవే—నీ పతిని కారణంగా—గౌరవాన్ని ప్రసాదించావు.

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

నీవే నిజంగా సమస్త జగత్తులకు పరమ జనని, ఏకైక ధ్రువం. నీ నుంచే ధాతృ (బ్రహ్మ), కేశవ (విష్ణు), వాసవ (ఇంద్ర) కూడా అవతరిస్తారు.

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

త్ర్యక్షుడైన ప్రభువు మాయచేత మోహితమై నీవు నీ నిజ ఆత్మస్వరూపాన్ని గుర్తించలేవు. అందుకే, ఓ సతీ, నా హృదయం మరింతగా కలత చెందుతోంది.

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

ఇతర సత్యమైన పతివ్రతలైన స్త్రీలు కూడా, పాతివ్రత్యధర్మంలో పూర్తిగా నిమగ్నులై, భర్త పాదాల శరణు పొందిన తరువాత మరేదీ ఆలోచించరు।

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

కానీ ఈ విషయాన్ని ఇక్కడే ఉంచుదాం; ప్రస్తుతం సంబంధించినదే నేను చెబుతాను. ఈ రోజు ఆ నీలగిరి నుండి, హరిద్వార సమీపం నుండి,

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

అపూర్వమైనదేదో చూచినట్లుగా చూసి, అతడు నీ సన్నిధికి వచ్చాడు—తీవ్ర ఆశ్చర్యం, విషాదంతో కదిలి, ఇక్కడ ఏదో చెప్పాలని ఉత్సుకుడై।

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

ఇదే ఆశ్చర్యానికి కారణం—భూమిపై ఇది సంభవించింది; ఆ సమస్త ఘటన దక్షుని యజ్ఞమండపంలో దర్శించబడింది।

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

అతడు అలంకారాలతో శోభించి, సమస్థితిలో ఉండెను; ఆనందంతో వికసించిన ముఖకమలముతో, ఇతర కార్యాలన్నీ మరచి దక్షయజ్ఞాన్ని ప్రారంభించినవాడయ్యెను।

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

ఈ విషాదమే కారణము—దీనినుండే ఈ జగత్తు ఉద్భవించింది; దీనిలోనే అది ప్రవహిస్తుంది, మరియు నిశ్చయంగా చివరికి దీనిలోనే లయమగును।

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

అక్కడ మేము మీ ఆ పవిత్ర యుగళాన్ని—భవబంధననాశకాన్ని—దర్శించలేదు; ఎక్కువగా మీ ఇద్దరి దర్శనాభావమే ఈ విషాదానికి కారణమవుతుంది।

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

అక్కడ అది జరగలేదు; నిజానికి మరొకటే జరిగింది. దానిని సరిగ్గా చెప్పలేం; దాన్ని చెప్పగలవాడు దక్షుడే।

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

ఆ మాటలు విని ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు; మహర్షి దధీచి అతనిని అత్యంత కఠినంగా ధిక్కరించాడు కాబట్టి।

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

చూస్తున్న దేవర్షుల సమక్షంలో ప్రజాపతి కూడా శపించబడ్డాడు; ఆ నిందావాక్యాలు విని నేను నా చెవులను మూసుకున్నాను।

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

దధీచితో కలిసి దుర్వాసుడు మొదలైన కొందరు ద్విజ ఋషులు భవుడు (శివుడు) నిందను విని కొంతసేపటికి అక్కడి నుంచి బయలుదేరారు।

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

మహాయాగం కొనసాగింది; మహాజనం ఆనందంతో, పుష్టితో ఉన్నారు. కానీ నేను దాన్ని చూడలేక, అందుకే అక్కడి నుంచి ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

దేవీ, అక్కడ నీ సోదరీమణులు కూడా తమ భర్తలతో ఉన్నారు. వారి గౌరవాన్ని చూసి నేను ఏమీ చెప్పడానికి ధైర్యం చేయలేకపోతున్నాను।

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

ఇది విని దేవీ సతి, దక్షకుమారిక, చేతి నుంచి కళ్లను తొలగించి (విప్పి) క్షణమాత్రం హృదయంలో ఆలోచించింది।

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

అప్పుడు సతి దాక్షాయణీ మనసులో నిర్ణయించుకొని పలికింది—“అలానే కావుగాక; నాకు శరణం భవుడు (శివుడు) మాత్రమే।”

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

తక్షణమే దేవి త్వరగా లేచి శంకరునికి నమస్కరించింది. శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి దేవుని వినయంగా ప్రార్థించింది॥

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

దేవి పలికింది— హే అంధకధ్వంసి త్ర్యంబకా, హే త్రిపురాంతకా, విజయవంతుడవు కావు. నీ పాదద్వయమే నా శరణం; హే సదాశివా, నాకు అనుమతి ప్రసాదించు॥

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

నన్ను నిషేధించకండి—నేను ప్రార్థిస్తున్నాను; నేను తండ్రి సన్నిధికి వెళ్తాను. అని చెప్పి అంధకశత్రువు శివుని పదపద్మాలపై శిరస్సు ఉంచింది॥

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

అప్పుడు శంభువు దేవితో అన్నాడు— హే మృడానీ, హే సుందరీ, లేచెమ్ము. ఇక్కడ నీకు ఏది అపూర్ణంగా ఉంది? హే సౌభాగ్యసుందరీ, చెప్పు॥

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

లక్ష్మీదేవి సౌభాగ్యమూ, బ్రహ్మాణీ యొక్క ఉత్తమ కాంతియూ, శచీదేవి నిత్యనవీన యౌవనమూ— హే ఈశ్వరీ, ఇవన్నీ నీవే ప్రసాదించావు॥

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

నీ వల్లనే నేను మహదైశ్వర్యాన్ని రక్షించుటకు శక్తిమంతుడనై ఉన్నాను; మరియు స్వలీలతో రూపాలు ధరించే స్వయంశక్తిని—నిన్ను—సంప్రాప్తుడనై।

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

ఓ ప్రియే! నీ లీల ప్రేరణతోనే నేను సృష్టిస్తాను, పోషిస్తాను, లయముచేస్తాను. మరి నా వామార్ధధారిణివైన నీవు నన్ను ఎలా విడిచిపోవాలని కోరుతావు?

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

శివుడు పలికిన మాటలు విని శివా మహేశ్వరునితో అంది—ఓ నా జీవనేశ్వరా! నిన్ను విడిచి నేను ఎక్కడికీ వెళ్లను।

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

నా మనస్సు నీ పాదయుగళంలో నిశ్చలంగా నిలిచివుంటుంది. నేను కేవలం క్రతువును చూడటానికి తండ్రి ఇంటికి వెళ్తున్నాను; నేనే యజ్ఞం చేయడానికి కాదు।

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

కాత్యాయనీ మాటలు విని శంభువు ఇలా అన్నాడు—ఆ క్రతువు నీవు చూడలేకపోతే, నేను ఆ యజ్ఞాన్ని ఇక్కడికి తీసుకొస్తాను।

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

నా శక్తిని ధరించిన దేవీ! నీవే మరొక యజ్ఞక్రియను ప్రారంభించి ప్రవృత్తి చేయుము; లేక మరొక ‘యజ్ఞపురుషుడు’ (యజ్ఞకర్త) ఉండుగాక, ఇతర లోకపాలకులూ ఉండుగాక।

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

యజ్ఞంలోని ఋత్విజ్యకర్మలో త్వరగా ఇతర ఋషులను నియమించుము. శంభువు ఇలా పలికినదాన్ని విని దేవి మళ్లీ పలికింది.

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

హే నాథా! నా తండ్రి యజ్ఞోత్సవాన్ని నేను తప్పక చూడాలి. అనుమతి ఇవ్వండి, నేను వెళ్తాను; నా మాటను వ్యర్థం చేయకండి.

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

మనసునైనా నీటినైనా ఎవరు వెనక్కి తిప్పగలరు? హే నాథా, దిగువకు దూసుకెళ్లే ప్రవాహంలా నేను బయలుదేరిన వేళ నన్ను ఆపకండి.

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

ఇది విని సర్వజ్ఞుడైన భూతనాయకుడు మళ్లీ పలికాడు—దేవీ, నన్ను విడిచి వెళ్లవద్దు; ఒకసారి వెళ్లితే మళ్లీ నన్ను కలవలేవు.

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

ఓ ప్రియా, ఈ రోజు నీవు తూర్పు దిశగా వెళ్లాలనుకుంటున్నావు, కానీ పంగువాసరము (శనివారం) నిన్ను వారిస్తోంది; నక్షత్రం జ్యేష్ఠ మరియు తిథి నవమి.

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

ఈ రోజు పదిహేడవ యోగమైన 'వియోగం' ఉంది, ఇది శరీరానికి అశుభం. ధనిష్ఠ నక్షత్రం సగం గడిచినందున, నీకు ఇది ఐదవ తార అవుతుంది.

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

"ఓ దేవీ, వెళ్ళవద్దు. ఈ రోజు నువ్వు వెళితే, నన్ను మళ్ళీ చూడలేవు." అప్పుడు దేవి మళ్ళీ ఇలా పలికింది: "నేను పేరుకు మాత్రమే 'సతి'ని అయినా..."

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

"...అప్పుడు మరొక శరీరంతోనైనా నీ దాస్యం చేస్తాను." అప్పుడు భవుడు (శివుడు) మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు: "ఎవరు మాత్రం ఆపగలరు?"

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

"ఓ దేవీ, స్త్రీ గానీ పురుషుడు గానీ, ఎవరి మనస్సు తీవ్ర ఆందోళనకు గురవుతుందో, వారిని మళ్ళీ చూడలేము; నేను సత్యం చెబుతున్నాను."

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

హే దేవి, మహామానం ధనాన్ని కోరుకొని దూరంగా వెళ్లకూడదు. హే ప్రియతమా, ఆమె ఆహ్వానించకపోతే తల్లిదండ్రుల ఇంటికైనా వెళ్లరాదు.

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

సముద్రంలో కలిసిన నది మళ్లీ తిరిగి రానట్లే, నీవు ఈ రోజు వెళ్లిపోతే నీ తిరిగివచ్చుట ఎప్పటికీ సమ్మతించబడదు.

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

దేవి పలికెను—నేను నీ రెండు పద్మపాదాలపై నిశ్చయంగా భక్తితో లీనమై ఉంటే, మరుజన్మలో కూడా నీవే నా నాథుడవు.

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

ఇట్లు చెప్పి దేవి బయటికి వెళ్లిపోయింది; కోపంతో ఆమె కళ్ళు అంధమైనట్లయ్యాయి. కార్యార్థం త్వరగా వెళ్లాలనే తొందరలో చేయవలసినది చేయబడలేదు.

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

ఆమె మహాదేవునికి నమస్కరించలేదు, ప్రదక్షిణ కూడా చేయలేదు. అందుకే ఆ దేవి వెళ్లినప్పటికీ మళ్లీ తిరిగి రాలేదు.

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

మహేశానునకు నమస్కరించక, ప్రదక్షిణ చేయకనే వెళ్లినవారు మళ్లీ తిరిగి రారు—గతించిన దినాలు తిరిగి రానట్లే।

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

కాలినడకన సాగుతున్న ఆ రాణి, త్రిభువనేశ్వరుని ఆ పవిత్ర మార్గాన్నికూడా అత్యంత కఠినమని భావించింది।

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

దేవుడు కూడా ఆ సతీమణిని కాలినడకన వెళ్తూ చూసి హృదయంలో అత్యంత వేదన చెందాడు; ఆపై గణులను పిలిచాడు।

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

“ఓ గణులారా! మనస్సు, గాలి వేగంతో సాగే ఆ విమానాన్ని తీసుకురండి; అది పదివేల పంచాస్య-సమూహాలతో యుక్తమై, రత్నశిఖరాలపై ఎగసిన ధ్వజాలతో విరాజిల్లుతుంది.”

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

“(ఆ విమానం) మహావాతంలో ఎగిరే మహాపతాకలతో కూడినది, మహాబుద్ధి లక్షణాలతో గుర్తింపబడినది; మరియు అందులో నర్మదా, అలకనందా మొదలైన నదులు దండసదృశ ఉపకరణరూపంగా స్థితిచెందినది—దానిని తీసుకురండి.”

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

అక్కడ సూర్యచంద్రులూ రాజఛత్రాలవలె రూపాంతరమై నిలిచిరి. ఆ దివ్య విమానమందు మకరతుండ-చిహ్నధారిణి ఉత్తమ వారాహీ-శక్తి ప్రతిష్ఠితమై యుండెను.

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

అక్కడ ధూః స్వయంగా, గాయత్రీయు కూడ ఉండెను. రజ్జువులు తక్షకాది నాగములు; సారథి ప్రణవము (ఓం)యే, ప్రణవధ్వని ‘క్రేం’ మంత్రరూపముగా నినదించెను.

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

అక్కడ వేదాంగములు రక్షకులై యుండెను; ఛందస్సుల గణము రక్షావ్యూహముగా నిలిచెను. ఈ విధంగా ఆజ్ఞ పొందిన గణములు హరి ఆజ్ఞచే రథమును శీఘ్రముగా నడిపిరి.

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

దేవ్యై ఆ విమానమును సుసన్నద్ధముగా చేసి, దివిలోని పార్షదులు మహాదేవిని అనుసరించిరి—ఆమె దివ్యురాలు, తేజస్సు విస్తరించుచుండెను.

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

త్ర్యక్షరమణీ దేవి క్షణమాత్రము దక్షసభా ప్రాంగణమును వీక్షించి, విమానస్థానమునుండి విహాయస్మార్గముగా వేగముగా దిగివచ్చి అక్కడ నిలిచెను.

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

ఆమె యజ్ఞవాటికలో ప్రవేశించింది; కాపలాదారులు ఆశ్చర్యంతో తిలకించారు. మంగళకరమైన ఆచారవస్త్రాలతో అలంకృతమై కిరీటధారిణిగా ఉన్న ప్రసూను చూసి ఆమె ఆ దృశ్యాన్ని సమ్యక్‌గా పరిశీలించింది.

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

ఆమె సోదరీమణులు—తమ తమ భర్తలతో కూడి, కొత్త ఆభరణాలతో ప్రకాశిస్తూ—ఆశ్చర్యంతో, గర్వంతో, ఆనందంతో, అలాగే కొంత భయసంకోచంతో నిలిచారు.

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

“ఆలోచనకూ రాని, ఆహ్వానం లేకుండానే—హరవల్లభా విమానంనుండి దిగివచ్చింది! ఆమె ఇక్కడికి ఎలా చేరింది?” అని వారు క్షణకాలం అలాగే తిలకించారు.

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

అందరు పితృవృద్ధులతో మాటలాడకుండానే సతీ దక్షుని సమీపానికి వెళ్లింది. అప్పుడు తండ్రి అడిగాడు; తల్లీ కూడా చెప్పింది—“నీ రాకతో మంగళం కలిగింది.”

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

సతీ చెప్పింది—“అమ్మా, నా రాకతో నిజంగా మంగళం కలుగుతుంటే, నా ఈ సహోదరీల వలె నన్నెందుకు ఆహ్వానించలేదు?”

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

దక్షుడు పలికెను—ఓ కన్యా, మహాధన్యా, అనన్యభక్తా, సర్వమంగళమయీ! ఇందులో నీకు లేశమాత్ర దోషమూ లేదు; ఈ దోషము నిజముగా నాదే.

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

అజ్ఞబుద్ధితో నేను నిన్ను అటువంటి భర్తకు ఇచ్చి, నేను అతనిని ఆజ్ఞాపించగలనని భావించాను—అతడు ఈశ్వరుడు; నేను మాత్రం నిరీశ్వరుడను.

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

అప్పుడు నేను నిన్ను అతనికి ఎలా ఇవ్వగలిగాను, నేను అతనిని మాయారూపంగా మాత్రమే గ్రహించినప్పుడు? ‘శివ’ అనే నామంతోనే తృప్తిపడి, శివుని నిజ స్వరూపాన్ని నేను గుర్తించలేదు.

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

నా సమక్షంలో పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు అతనిని అనేక విధాలుగా వర్ణించాడు—‘ఇతడు శంకరుడు, ఇతడు శంభువు; అతడే పశుపతి—సాక్షాత్తు శివుడు.’

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

అతడు శ్రీకంఠుడు, అతడు మహేశుడు, అతడు సర్వజ్ఞుడు, వృషధ్వజుడు. అతనికే కన్యను సమర్పించు—ధనుస్సు ధరించిన మహాదేవునికి.

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

హే అనఘే! శతధృతి (బ్రహ్మ) వాక్యమునుబట్టి నేను నిన్ను ఆయనకు అర్పించితిని; కాని ఆయనను నేను గ్రహించలేదు—విరూపాక్షుడు, వృషభవాహనుడు, విషభక్షకుడు।

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

నేను ఆయనను గుర్తించలేదు—పితృకాననంలో నివసించువాడు, శూలధారి, కపాలధారి; ద్విజిహ్వ (సర్ప) సంగమంతో శోభించువాడు, గంగాధరుడు, జటాధారి ప్రభువు।

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

నేను ఆయనను గ్రహించలేదు—విచిత్ర చిహ్నాలతో మౌళి ముద్రితుడు, ధూళితో ధూసరంగా లేపితుడు; కొన్నిసార్లు కౌపీనధారి, కొన్నిసార్లు నగ్నుడు, కొన్నిసార్లు వాతూలుడివలె।

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

కొన్నిసార్లు చర్మవస్త్రధారి, కొన్నిసార్లు భిక్షాటనప్రియుడు; విచిత్ర భూతగణాల అనుచరులతో కూడినవాడు—స్థాణువు, ఉగ్రుడు, అజ్ఞులకు తమోగుణమయుడిగా కనిపించువాడు—ఆయనను నేను గుర్తించలేదు।

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

నేను ఆయనను గుర్తించలేదు—రుద్రుడు, రౌద్ర గణాలతో పరివృతుడు; మహాకాల వపుస్సు ధరించినవాడు; నర కపాలాలతో అలంకృతుడు, జాతి-గోత్రాలకు అతీతుడు।

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

ఆయనను ఎవ్వరూ నిజంగా తెలియరు; ‘తెలుసు’ అని భావించేవారుకూడా మోహితులే. మరెందుకు ఎక్కువ మాటలు, ఓ సమస్త వివేకసంపన్న కుమార్తె?

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

ధూళి పట్టిన వస్త్రంతో కప్పబడి, మహాశంఖాల అలంకారాలతో విరాజిల్లి, బంధించిన సర్పాల కేయూరాలు ధరించి, భారంగా వేలాడే జటాసమూహం కలవాడు—ఆయన ఎక్కడ?

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

డమరును మ్రోగించడంలో ఆయన చేతి అగ్రభాగం తత్పరంగా ఉంది; ఆయన ఖండచంద్రుడిని ధరించాడు. తాండవ వైభవపు కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, ఆయన ప్రతి చలనం సర్వమంగళకరం.

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

ఓ మృడానీ (సౌమ్యదేవి), ఈ భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన రుద్రుడు ఎక్కడ? మంగళాలయమైన ఈ యజ్ఞం ఎక్కడ? అందుకే నిన్ను పిలిచారు; నీవు ఇక్కడ ఉండకూడదు, ఓ సర్వమంగళే.

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

అక్కడ అనుకూలమైన, సుందరమైన, రత్నాలతో అలంకరించిన శుభ్రమైన వస్త్రాలు ముందే సిద్ధంగా ఉంచబడ్డాయి. రా, చూసి వాటిని స్వీకరించు.

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

ఇక్కడ మంగళవేషధారులైన దేవేంద్రుల మధ్య ఆ శూలధారి ఎలా అర్హుడవుతాడు?—ఓ మంగళా, వక్రదృష్టిగలవారు కూటిల్యన్యాయంతో అలా తలంచిరి।

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

ఇది విని సాధ్వీ సతీ అప్పుడు తండ్రి పలికిన మాటలతో అత్యంత దుఃఖితహృదయమై పలకడం ప్రారంభించింది।

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

సతీ చెప్పింది—ఓ ప్రభూ, మీపై ఏదీ దూషణగా నేను వినలేదు. అయితే రెండు మాటలు విన్నాను; అవే మీకు చెబుతున్నాను।

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

ఆయనను ఎవరూ సమ్యగ్గా తెలుసుకోరు; తెలుసునని చెప్పేవాడుకూడా మోసపోతాడు. ఇది నీవే సరిగ్గా ప్రకటించావు—ఆ సదాశివుని ఎవరు తెలుసగలరు?

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

కానీ నీవు ముందూ మోసపోయావు, ఇప్పుడూ మోసపోతున్నావు. అతనితో సంబంధం పెట్టుకొని నీవు అసంబద్ధమైన ప్రలాపాలు పలికేవాడివయ్యావు।

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

శంభువును వర్ణించినట్లే అచ్చంగా ఉన్నాడని నీవు భావిస్తే, మరి నన్ను ఎవరికీ నిజంగా తెలియని అతనికి ఎందుకు ఇచ్చితివి?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

లేదా ఆ సంబంధానికి నీ సంకల్పమే కారణం కాదు; తాతా, అక్కడ కారణం నా స్వపుణ్యపు ఏకైక గౌరవభారమే.

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

ఇలా విస్తారంగా చెప్పిన తరువాత నీవు అతని మహిమాన్విత వైభవాన్ని తెలుసుకుంటావు; అలాగే ఈ దేహంతోనే నీ భర్తపై వచ్చే నిందను వినవలసి ఉంటుంది.

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

ఇదే నిజమైన పురశ్చరణ—ఈ దేహాన్నే విసర్జించడం. సుకులజాత సతీమణి, తన నాథుడు జీవించి ఉండగా అతని అపకీర్తి వినవలసి రాకుండా ఉన్నంతవరకే జీవించాలి.

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

ఇట్లు చెప్పి, క్రోధంతో జ్వలించే—మహాదేవ స్వరూపమైన—అగ్నిలో, ప్రాణరోధ విధానానుసారం తన దేహాన్నే సమిధగా చేసి ఆహుతి అర్పించింది.

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

అప్పుడు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సహితంగా సమస్త దేవతలు వర్ణహీనులయ్యారు; ఘృతాహుతులతో పూర్వంలా అగ్ని ఇక ప్రకాశించి జ్వలించలేదు।

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

ఆ క్షణమే మంత్రాల సామర్థ్యం మందగించింది. అయ్యో! ఇది ఎంతటి మహా అనిష్టం ఇప్పుడు ఎదురైంది?

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

కొంతమంది శ్రేష్ఠ ద్విజులు పరస్పరం తిరుగుతూ ఇలా అన్నారు—“పర్వతాలనూ కదిలించగల మహా ఝంఝావాతం వచ్చింది.”

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

ఆ గాలివల్ల యజ్ఞమండప భూమి క్షణంలోనే పగిలి పైకి లేచింది; అకస్మాత్తుగా మెరుపు పడి, భూమి కంపించింది।

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

ఆకాశం నుంచి ఉల్కలు పడసాగాయి; పిశాచులు నాట్యం చేయసాగారు; పైగా గగనంలో మండే గద్దల గుంపులు వలయాలుగా తిరిగాయి।

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

దక్షుడుకూడా తన పరివారసమేతంగా ముఖమ్లానతను, లజ్జను పొందాడు. అయినా ద్విజ యాజకులు ఏదో విధంగా మళ్లీ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభింపజేశారు.