Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

Transliteration

dīkṣito rājasūyasya dattatrailokyadakṣiṇaḥ | mārīcaḥ kaśyapaścāsau prajāpatiṣu sattamaḥ | trayodaśamitābhiśca bhāryābhistava kāryakṛt

Translation

అతడు రాజసూయ యాగానికి దీక్షితుడు, త్రిలోకాన్ని దక్షిణగా అర్పించినవాడు. ఆ మరీచి-కశ్యపుడు ప్రజాపతులలో శ్రేష్ఠుడు; తన పదమూడు భార్యలతో నీ కార్యాన్ని నెరవేర్చుతాడు.

Word by Word

• दीक्षितः: initiated
• दीक्षितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (मारीचः/कश्यपः)

• राजसूयस्य: of the Rājasūya (sacrifice)
• राजसूयस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजसूय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः: he who has given the three worlds as sacrificial fee
• दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दत्त + त्रैलोक्य + दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य त्रैलोक्यं दक्षिणा दत्ता सः)

• मारीचः: Mārīca
• मारीचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारीच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कश्यपः: Kaśyapa
• कश्यपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• असौ: that (person)
• असौ: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रजापतिषु: among the Prajāpatis
• प्रजापतिषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• सत्तमः: the best
• सत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (असौ)

• त्रयोदशमिताभिः: numbering thirteen
• त्रयोदशमिताभिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश + मिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् भार्याभिः इति; (त्रयोदश-परिमिताः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• भार्याभिः: with wives
• भार्याभिः: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• कार्यकृत्: task-performer
• कार्यकृत्: Pradhana (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: कार्य + कृ (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कार्यं करोति इति)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa norm)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: In-text interlocutor (context-dependent)

Visual Art Cues

Scene: A majestic Rājasūya consecration scene: Marīci–Kaśyapa, best of Prajāpatis, stands as officiant/agent with thirteen wives, while the notion of gifting the three worlds is symbolized by three globes/realms offered at the altar.

Characters & Entities

• Rājasūya
• Marīci
• Kaśyapa
• Prajāpatis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest royal-sacrificial ideals are framed as requiring immense purity and cosmic-level generosity, embodied by exalted progenitors.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kāśī-khaṇḍa’s broader glorification of dharma in Kāśī, rather than a pinpointed tirtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Rājasūya dīkṣā and dakṣiṇā (sacrificial fee) are referenced—depicting an extreme ideal of giving (trailokya-dakṣiṇā).