Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 26

Devanagari script

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

Transliteration

atīva kṣubdhacittobhūnmaṃdarāghātato'bdhivat | uvāca ca manasyetanmahākrodharayāṃdhadṛk

Translation

మందర పర్వతాఘాతంతో సముద్రం కలతపడినట్లు అతని మనస్సు తీవ్రంగా క్షోభించెను. మహాక్రోధ వేగంతో అంధుడై, అతడు మనసులోనే ఇలా పలికెను।

Word by Word

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय (तीव्रतावाचक; intensifier)

• क्षुब्धचित्तः: with agitated mind
• क्षुब्धचित्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुब्ध (क्षुभ्-धातु-क्त कृदन्त) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: कर्मधारय (क्षुब्धं चित्तं यस्य)

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मन्दराघाततः: from the удар/impact of Mandara (mountain)
• मन्दराघाततः: Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मन्दर + आघात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; समास: तत्पुरुष (मन्दरस्य आघातः)

• अब्धिवत्: like the ocean
• अब्धिवत्: Upamāna (Simile adjunct/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: अब्दि/अब्धि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: अव्यय (उपमानवाचक; ‘-वत्’ = like)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातु: वच्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/connector)

• मनसि: in (his) mind
• मनसि: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘उवाच’ इत्यस्य कर्म (वाक्यवस्तु)

• महाक्रोधरयान्धदृक्: whose sight was blinded by the rush of great anger
• महाक्रोधरयान्धदृक्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + क्रोध + रय + अन्ध + दृक् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समास: बहुव्रीहि (महाक्रोधस्य रयेण अन्धा दृक् यस्य)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa’s inner rage swells like an ocean struck by Mandara; his eyes appear clouded, posture rigid, as he speaks to himself.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Mandara
• Ocean (abdhi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger overwhelms discrimination; when inner vision is blinded, one moves toward adharma and offense.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse uses a cosmic simile to describe Dakṣa’s agitation within the Kāśī narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse prepares the ground for ethical consequences of uncontrolled anger.