Adhyaya 36

Verse 1

पार्वत्युवाच । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं यत्काश्यां प्रथितं परम् । तस्य लिंगस्य कथय देवदेव समुद्भवम्

పార్వతి పలికెను—ఓ దేవదేవా! కాశీలో ప్రసిద్ధమైన పరమ విశ్వకర్మేశ్వర లింగమునకు దివ్య ఉద్భవమును నాకు చెప్పుము।

Verse 2

देवदेव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । विश्वकर्मेश लिंगस्य प्रादुर्भावं मनोहरम्

దేవదేవుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; పాపనాశినీ కథను నేను చెప్పెదను—విశ్వకర్మేశ లింగమున మనోహర ప్రాదుర్భావము।

Verse 3

विश्वकर्माभवत्पूर्वं ब्रह्मणस्त्वपरा तनुः । त्वष्टुः प्रजापतेः पुत्रो निपुणः सर्वकर्मसु

పూర్వము విశ్వకర్మ బ్రహ్ముని అపర తను రూపముగా అవతరించెను; అతడు త్వష్టా ప్రజాపతి పుత్రుడు, సమస్త కర్మములందు నిపుణుడు।

Verse 4

कृतोपनयनः सोथ बालो गुरुकुले वसन् । चकार गुरुशुश्रूषां भिक्षान्नकृतभोजनः

ఉపనయనము జరిగిన తరువాత ఆ బాలుడు గురుకులములో నివసించి గురుశుశ్రూష చేయుచు, భిక్షలభ్య అన్నముతోనే భోజనము చేసెను।

Verse 5

एकदा तद्गुरुः प्राह प्रावृट्काले समागते । कुरूटजं मदर्थं त्वं यथा प्रावृण्न बाधते

ఒకసారి వర్షాకాలము వచ్చినప్పుడు అతని గురువు అన్నాడు—“నా కొరకు అటువంటి కుటీరము నిర్మించుము, వర్షము మనకు బాధ కలిగించకుండునట్లు।”

Verse 6

यत्कदाचिन्न भज्येत न पुरातनतां व्रजेत् । गुरुपत्न्यात्वभिहितो रे त्वाष्ट्र कुरु कंचुकम्

గురుపత్నీ ఇలా చెప్పగా అతడు అన్నాడు— “హే త్వాష్ట్రమా! నాకు ఒక కంచుకం చేయుము; అది ఎప్పుడూ చినగకూడదు, ఎప్పుడూ పాతబడకూడదు।”

Verse 7

ममांगयोग्यं नो गाढं न श्लथं च प्रयत्नतः । विनैव वाससा चारु वाल्कलं च सदोज्ज्वलम्

“అది నా దేహానికి తగినట్లుగా ఉండాలి—అతి బిగుగా కాక, అతి సడలుగా కాక; శ్రద్ధతో తయారుచేయాలి; అదనపు వస్త్రం లేకున్నా అందంగా, నిత్యదీప్తిగా ఉండే వల్కలవస్త్రమై ఉండాలి।”

Verse 8

गुरुपुत्रेण चाज्ञप्तो ममार्थं पादुके कुरु । यदारूढस्य मे पादौ न पंकः संस्पृशेत्क्वचित्

గురుపుత్రుని ఆజ్ఞతో అతడు అన్నాడు— “నాకు పాదుకలు చేయుము; వాటిని ధరించినప్పుడు నా పాదాలకు ఎక్కడా మట్టి-చిక్కు తగలకూడదు।”

Verse 9

चर्मादिबंधनिर्मुक्ते धावतो मे सुखप्रदे । याभ्यां च संचरे वारि स्थल भूमाविव द्रुतम्

“నేను పరుగెత్తినప్పుడు సుఖమిచ్చేవిగా ఉండాలి, చర్మపు పట్టీలు మొదలైన బంధనాలు లేకుండా ఉండాలి; వాటి వల్ల నీటిమయ నేలపై కూడా ఎండిన భూమిలా వేగంగా సంచరించగలగాలి।”

Verse 10

गुरुकन्यापि तं प्राह त्वाष्ट्र मे श्रवणोचिते । भूषणे स्वेन हस्तेन कुरु कांचननिर्मिते

అప్పుడు గురుకన్య కూడా అతనితో చెప్పింది— “హే త్వాష్ట్రమా! నా చెవులకు తగిన బంగారంతో చేసిన కర్ణాభరణాలను నీ స్వహస్తంతో తయారుచేయుము।”

Verse 11

कुमारी क्रीडनीयानि कौतुकानि च देहि मे । दंतिदंतमयान्येव स्वहस्तरचितानि च

నేను కుమారిని; నాకు ఆటబొమ్మలు, మనోహర కౌతుకాలు ఇవ్వుము—ఏనుగు దంతంతో చేసినవి, నీ స్వహస్తంతో తయారైనవీ కావాలి.

Verse 12

गृहोपकरणं द्रव्यं मुसलोलूखलादिकम् । तथा घटय मेधाविन्यथा त्रुट्यति न क्वचित्

ఇంటి పనిముట్లు—ముసలం, ఉఖలం మొదలైనవి—హే మేధావినీ, ఎక్కడా విరగని విధంగా బలంగా తయారు చేయుము.

Verse 13

अक्षालितान्यपि यथा नित्यं पीठानि सत्तम । उज्ज्वलानि भवंत्येव स्थालिकाश्च तथा कुरु

హే సత్తమా, పీಠాలు/ఆసనాలు మరియు చిన్న పాత్రలు కడగకపోయినా నిత్యం ప్రకాశంగా మెరుస్తూ ఉండేలా తయారు చేయుము.

Verse 14

सूपकर्मण्यपि च मां प्रशाधि त्वष्ट्रनंदन । यथांगुल्यो न दह्यंते पाकः स्याच्च यथा शुभः

వంటపనిలో కూడా నన్ను శిక్షించి సమర్థురాలిని చేయుము, హే త్వష్టృనందన; నా వేళ్లు కాలక, వంట శుభంగా సరిగా సిద్ధమగునట్లు.

Verse 15

एकस्तंभमयं गेहमेकदारुविनिर्मितम् । तथा कुरु वरं त्वाष्ट्र यत्रेच्छा तत्र धारये

హే వర త్వాష్ట్ర, ఒక్క స్తంభంతో, ఒక్క కలప ముక్కతో నిర్మించిన ఇల్లు అలా చేయుము; నేను కోరిన చోట దాన్ని మోసి పెట్టుకొనగలగాలి.

Verse 16

ये सहाध्यायिनोप्यस्य वयोज्येष्ठाश्च तेपि हि । सर्वेसर्वे समीहंते कर्म तत्कृतमेव हि

అతని సహాధ్యాయులు—వయసులో పెద్దవారైనా—అందరూ అందరూ ఆ కార్యం నిజంగా అతనిచేతనే ఒక్కడే నిర్వర్తించబడుతుందని ఆశించారు।

Verse 17

तथेति स प्रतिज्ञाय सर्वेषां पुरतोद्रिजे । मध्ये वनं प्राविशच्च महाचिंताभयार्दितः

“తథాస్తు” అని చెప్పి అతడు అందరి ముందే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు; తరువాత మహా చింతా భయాలతో బాధపడుతూ పర్వతజ భూమి మధ్యనున్న అడవిలో ప్రవేశించాడు।

Verse 18

किंचित्कर्तुं न जानाति प्रतिज्ञातं च तेन वै । सर्वेषां पुरतः सर्वं करिष्यामीति निश्चितम्

అతడు కొంచెమైనా ఎలా చేయాలో తెలియదు; అయినా అతడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు; అందరి ముందూ “నేనే అన్నిటినీ పూర్తి చేస్తాను” అని దృఢంగా నిర్ణయించుకున్నాడు।

Verse 19

किं करोमि क्व गच्छामि को मे साहाय्यमर्पयेत् । बुद्धेरपि वनस्थस्य शरणं कं व्रजामि च

“నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు సహాయం ఎవరు ఇస్తారు? ఈ అడవిలో నా బుద్ధి కూడా తడబడుతోంది—అయితే నేను ఎవరి శరణు పొందాలి?”

Verse 20

अंगीकृत्य गुरोर्वाक्यं गुरुपत्न्या गुरोः शिशोः । यो न निष्पादयेन्मूढः स भवेन्निरयी नरः

గురువాక్యాన్ని—గురుపత్ని మరియు గురుపుత్రుని వాక్యాన్ని కూడా—అంగీకరించి, మోహంతో దాన్ని నెరవేర్చని వాడు నరకగామి మనుష్యుడవుతాడు।

Verse 21

गुरुशुश्रूषणं धर्म एको हि ब्रह्मचारिणाम् । अनिष्पाद्य तु तद्वाक्यं कथं मे निष्कृतिर्भवेत्

బ్రహ్మచారులకు గురుశుశ్రూషయే ఏకైక ప్రధాన ధర్మము. గురువాక్యాన్ని నెరవేర్చకపోతే నాకు ప్రాయశ్చిత్తం ఎలా కలుగును?

Verse 22

गुरूणां वाक्यकरणात्सर्व एव मनोरथाः । सिद्ध्यंतीतरथा नैव तस्मात्कार्यं हि तद्वचः

గురువుల వాక్యాన్ని ఆచరించుటవలన సమస్త మనోరథములు సిద్ధించును; లేకపోతే ఏవీ సిద్ధించవు. కనుక ఆ ఆజ్ఞను తప్పక చేయవలెను.

Verse 23

कथं तद्वचसः सिद्धिं प्राप्स्याम्यत्र वने स्थितः । कश्च मेत्र सहायी स्याद्धिषणादुर्बलस्य वै

నేను ఇక్కడ అడవిలో ఉండగా ఆ వాక్యసిద్ధిని ఎలా పొందగలను? బుద్ధి బలహీనుడైన నాకు ఇక్కడ ఎవరు సహాయకుడవుతారు?

Verse 24

आस्तां गुरुकथा दूरं योऽन्यस्यापि लघोरपि । ओमित्युक्त्वा न कुरुते कार्यं सोथ व्रजत्यधः

గురుకథను పక్కన పెట్టినా—ఇతరుని చిన్న పనికైనా ‘ఓం/అవును’ అని చెప్పి చేయనివాడు అధోగతికి పోతాడు.

Verse 25

कथमेतानि कर्माणि करिष्येऽज्ञोऽसहायवान् । अंगीकृतानि तद्भीत्या नमस्ते भवितव्यते

నేను అజ్ఞుడను, సహాయం లేనివాడను; ఈ కార్యాలు ఎలా చేయగలను? అయినా కర్తవ్యభయంతో వాటిని అంగీకరించాను; నమస్కారం—జరగవలసింది జరగును.

Verse 26

यावदित्थं चिंतयति स त्वाष्ट्रो वनमध्यगः । तावत्तदेव संप्राप्तस्तेनैकोऽदर्शि तापसः

త్వష్టృపుత్రుడు (త్వాష్ట్రుడు) అరణ్యమధ్యంలో ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, అదే క్షణంలో అక్కడికి ఒంటరి తపస్వి వచ్చి అతనికి దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 27

अथ नत्वा स तं प्राह वने दृष्टं तपस्विनम् । को भवान्मानसं मे यो नितरां सुखयत्यहो

అనంతరం వనంలో దర్శించిన ఆ తపస్వికి నమస్కరించి అతడు ఇలా అన్నాడు—“భగవన్, మీరు ఎవరు? నా మనసును అత్యంతంగా ఆనందింపజేస్తున్నారు.”

Verse 28

त्वद्दर्शनेन मे गात्रं चिंतासंतापतापितम् । हिमानी गाहनेनेव शीतलं भवति क्षणम्

మీ దర్శనంతో నా దేహం—చింతా శోకతాపంతో దగ్ధమైనది—హిమజలధారలో మునిగినట్లుగా క్షణంలోనే చల్లబడుతోంది।

Verse 29

किं त्वं मे प्राक्तनं कर्म प्राप्तं तापसरूपधृक् । अथवा करुणावार्धिराविर्भूतः शिवो भवान्

మీరు నా పూర్వకర్మేనా, తపస్వి రూపం ధరించి నా ముందుకు వచ్చినది? లేక కరుణాసముద్రమైన స్వయಂ శివుడే మీరు ఇక్కడ అవతరించారా?

Verse 30

योसि सोसि नमस्तुभ्यमुपदेशेन युंक्ष्व माम् । गुरूक्तं गुरुपत्न्युक्तं गुर्वपत्योक्तमेव च

మీరు ఎవరో అదే—మీకు నమస్కారం; ఉపదేశంతో నన్ను అనుగ్రహించి బోధించండి. గురువు చెప్పినది, గురుపత్నీ చెప్పినది, గురుపుత్రుడు చెప్పినది—అన్నీ నాకు ప్రమాణమే.

Verse 31

कथं कर्तुमहं शक्तः कर्म तत्र दिशाद्भुतम् । कुरु मे बुद्धिसाहाय्यं निर्जने बंधुतां गतः

దిశలకూ అతీతమైన ఆ అద్భుత కార్యాన్ని నేను ఎలా చేయగలను? ఈ నిర్జన స్థలంలో నీవు నాకు బంధువైయ్యావు—సద్బుద్ధి సహాయాన్ని నాకు ప్రసాదించు।

Verse 32

इत्युक्तस्तेन स वने तापसो ब्रह्मचारिणा । कारुण्यपूर्णहृदयो यथोक्तमुपदिष्टवान्

అడవిలో ఆ బ్రహ్మచారిణి ఇలా పలికినప్పుడు, కరుణాపూరిత హృదయుడైన తపస్వి, కోరినట్లే యథావిధిగా ఉపదేశించాడు।

Verse 33

य आप्तत्वेन संपृष्टो दुर्बुद्धिं संप्रयच्छति । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

నమ్మకంతో అడిగినప్పటికీ దుర్బుద్ధి, హానికరమైన సలహా ఇచ్చేవాడు, భూతసంహార ప్రళయం వరకు ఘోర నరకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 34

तापस उवाच । ब्रह्मचारिञ्शृणु ब्रूयां किमद्भुततरं त्विदम् । विश्वेशानुग्रहाद्ब्रह्माप्यभवत्सृष्टिकोविदः

తపస్వి అన్నాడు—బ్రహ్మచారినీ, విను; దీనికంటే అద్భుతమైనది ఏముంది? విశ్వేశుని అనుగ్రహంతో బ్రహ్మ కూడా సృష్టికౌశల్యంలో నిపుణుడయ్యాడు।

Verse 35

यदि त्वं त्वाष्ट्र सर्वज्ञं काश्यामाराधयिष्यसि । ततस्ते विश्वकर्मेति नाम सत्यं भविष्यति

హే త్వాష్టృ, నీవు కాశీలో సర్వజ్ఞ ప్రభువును ఆరాధిస్తే, ‘విశ్వకర్మ’ అనే నామం నీకు నిజంగా సత్యమవుతుంది।

Verse 36

विश्वेशानुग्रहात्काश्यामभिलाषा न दुर्लभाः । सुलभो दुर्लभो वै यद्यत्र मोक्षस्तनुत्यजाम्

విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహంతో కాశీలో ఏ శుభాభిలాషయూ దుర్లభం కాదు; ఇక్కడ దేహత్యాగ సమయంలోనూ మోక్షం సులభమవుతుంది, అది ఇతరత్రా దుర్లభమే.

Verse 37

सृष्टेःकरण सामर्थ्यं सृष्टिरक्षाप्रवीणता । विधिना विष्णुना प्रापि विश्वेशानुग्रहात्परात्

సృష్టిని నిర్మించే సామర్థ్యమూ, సృష్టిని రక్షించే నైపుణ్యమూ—ఇవి విధాతకూ విష్ణువుకూ పరమ విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహం వల్లనే లభిస్తాయి.

Verse 38

याहि वैश्वेश्वरं सद्म पद्मया समधिष्ठितम् । निर्वाणसंज्ञया बाला यदीच्छेः स्वान्मनोरथान्

పద్మాదేవి అధిష్ఠితమైన వైశ్వేశ్వరుని ధామానికి వెళ్లు; ఓ ‘నిర్వాణా’ అనే బాలికా, నీ మనోరథాలను నెరవేర్చుకోవాలని కోరితే.

Verse 39

स हि सर्वप्रदः शंभुर्याचितश्चोपमन्युना । पयोमात्रं ददौ तस्मै सर्वं क्षीराब्धिमेव च

శంభువు సర్వప్రదుడు. ఉపమన్యువు ప్రార్థించగా ఆయన అతనికి కేవలం పాలు ఇచ్చాడు—అదే దానంతో సమస్త క్షీరసాగరాన్నే ఇచ్చినట్లైంది.

Verse 40

आनंदकानने शंभोः किं किं केन न लभ्यते । यत्र वासकृतां पुंसां धर्मराशिः पदेपदे

శంభువు ఆనందకాననంలో ఎవరికీ లభించనిది ఏముంది? అక్కడ కేవలం నివసించినవారికే అడుగడుగునా ధర్మరాశులు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 41

स्वर्धुनी स्पर्शमात्रेण महापातकसंततिः । यत्र संक्षयति क्षिप्रं तां काशीं को न संश्रयेत्

యెక్కడ స్వర్ధుని స్పర్శమాత్రముతోనే మహాపాతకాల పరంపర శీఘ్రముగా క్షయమగుచున్నదో—ఆ కాశీని ఎవడు ఆశ్రయించడు?

Verse 42

न तादृग्धर्मसंभारो लभ्यते क्रतुकोटिभिः । यादृग्वाराणसी वीथी संचारेण पदेपदे

కోట్లాది క్రతువులతో కూడ అటువంటి ధర్మసంచయం లభించదు; వారాణసీ వీధులలో అడుగడుగునా సంచరించుటవలన లభించునది అటువంటిది.

Verse 43

धर्मार्थकाममोक्षाणां यद्यत्रास्ति मनोरथः । तदा वाराणसीं याहि याहि त्रैलोक्यपावनीम्

ధర్మార్థకామమోక్షములలో ఎక్కడైనా నీకు మనోరథము ఉన్నచో, అప్పుడు వారాణసీకి పో—త్రైలోక్యపావనమైన దానికే పో.

Verse 44

सर्वकामफलप्राप्तिस्तदैव स्याद्ध्रुवं नृणाम् । यदैव सर्वदः सर्वः काश्यां विश्वेश्वरः श्रितः

కాశీలో సర్వదాత, సర్వస్వరూపుడైన విశ్వేశ్వరుని ఆశ్రయించిన క్షణమే నరులకు సమస్త కోరికల ఫలప్రాప్తి నిశ్చయముగా కలుగును.

Verse 45

स तापसोक्तमाकर्ण्य त्वाष्ट्र इत्थं सुहृष्टवान् । काशीसंप्रात्युपायं च तमेव समपृच्छत

తపస్వి వచనములు విని త్వాష్టృడు అత్యంత హర్షించెను; కాశీకి చేరుటకు ఉపాయమును ఆ మునినే అడిగెను.

Verse 46

त्वाष्ट्र उवाच । तदानंदवनं शंभोः क्वास्ति तापससत्तम । यत्र नो दुर्लभं किंचित्साधकानां त्रयीस्थितम्

త్వాష్టృడు పలికెను—హే తపస్సులలో శ్రేష్ఠుడా! శంభువుని ఆనందవనం ఎక్కడ ఉంది? వేదత్రయీ మార్గంలో స్థితులైన సాధకులకు అక్కడ ఏదీ దుర్లభం కాదు।

Verse 47

स्वर्गे वा मर्त्यलोके वा बलिसद्मनि वा मुने । क्व तदानंदगहनं यत्रानंदपयोब्धिजा

హే మునీ! అది స్వర్గంలోనా, మర్త్యలోకంలోనా, లేక బలిరాజు నివాసంలోనా? ఆనందసముద్రం పుట్టినట్లు అనిపించే ఆ ఆనందగహనం ఎక్కడ ఉంది?

Verse 48

यत्र विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां कर्णधारकः । व्याचष्टे तारकं ज्ञानं येन तन्मयतां ययुः

సర్వజీవులకు కర్ణధారుడైన విశ్వేశ్వరుడు దేవుడు ‘తారక’ జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించే స్థలం అది; దాని వల్ల జీవులు పరబ్రహ్మంలో తन्मయత్వం పొందుతారు।

Verse 49

सुलभा यत्र नियतमानंदवनचारिणः । अपि नैःश्रेयसी लक्ष्मीः किमन्येल्प मनोरथाः

ఆనందవనంలో నియమంగా నివసించే వారికి నైఃశ్రేయసీ లక్ష్మి (మోక్షసంపద) కూడా సులభంగా లభిస్తుంది; మరి ఇతర చిన్న కోరికల సంగతి ఏముంది?

Verse 50

कस्तां मां प्रापयेच्छंभोः कथं यामि तथा वद । स तपस्वीति तद्वाक्यमाकर्ण्य श्रद्धयान्वितम्

“శంభువుని ఆ ధామానికి నన్నెవరు చేర్చగలరు? నేను ఎలా వెళ్లాలి—అదే చెప్పండి।” ఈ శ్రద్ధాభరిత వాక్యాన్ని విని ఆ తపస్వి ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 51

प्राहागच्छ नयामि त्वां यियासुरहमप्यहो । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं यदि काशी न सेविता

అతడు అన్నాడు—“రా, నిన్ను నేను తీసుకెళ్తాను; నేనూ వెళ్లాలని కోరుతున్నాను. అయ్యో! దుర్లభమైన మానవజన్మ పొందీ కాశీని సేవించి దర్శించకపోతే అది మహా నష్టం.”

Verse 52

पुनःक्व नृत्वं श्रेयोभूः क्व काशीकर्मबंधहृत् । वृथागते हि मानुष्ये काशीप्राप्तिविवर्जनात्

“మళ్లీ, కేవలం ‘మనిషిగా ఉండటం’ ఏమాత్రం, ఎక్కడ కాశీ—పరమ శ్రేయస్సు ప్రసాదించి కర్మబంధాన్ని హరించేది! కాశీప్రాప్తి లేకపోతే మానవజీవితం నిజంగా వృథా.”

Verse 53

आयुष्यं च भविष्यं च सर्वमेव वृथागतम् । अतोहं सफलीकर्तुं मानुष्यं चातिचंचलम्

“ఆయుష్యమూ భవిష్యత్తూ—అన్నీ వృథాగా గడిచిపోతాయి. అందుకే ఈ అత్యంత చంచలమైన మానవజీవితాన్ని సఫలీకరించేందుకు నేను (ఇలా నిర్ణయించాను).”

Verse 54

यास्यामि काशीमायाहि मायां हित्वा त्वमप्यहो । इति तेन सह त्वाष्ट्रो मुनिनातिकृपालुना

“నేను కాశీకి వెళ్తున్నాను—నీవూ రా; మాయను విడిచిపెట్టు!” అని చెప్పి, ఆ అత్యంత కృపాళు మునితో కలిసి త్వాష్టృడూ బయలుదేరాడు.

Verse 55

पुरीं वैश्वेश्वरीं प्राप्तो मनःस्वास्थ्यमवाप च । ततः प्रापय्य तां काशीं तापसः क्वाप्यतर्कितम्

వైశ్వేశ్వరీ పురికి చేరగానే అతడు మనశ్శాంతి, స్వస్థత పొందాడు. ఆపై ఆ తపస్వి అతనిని కాశీలోనే ఎక్కడో అనూహ్యమైన స్థలానికి చేర్చాడు.

Verse 56

जगाम कुंभसंभूत स त्वाष्ट्रोपीत्यमन्यत । अवश्यं स हि विश्वेशः सर्वेषां चिंतितप्रदः

అప్పుడు కుంభసంభూత ముని వెళ్లిపోయెను. త్వష్టృపుత్రుడు మనసులో అనుకున్నాడు—“నిశ్చయంగా విశ్వేశ్వరుడు భక్తులందరికీ వారు దీర్ఘకాలంగా కోరిన చింతిత ఫలాన్ని తప్పక ప్రసాదించువాడు.”

Verse 57

सत्पथस्थिरवृतीनां दूरस्थोपि समीपगः । यस्मिन्प्रसन्नदृक्त्र्यक्षस्तं दविष्ठमपि ध्रुवम्

సత్పథంలో స్థిరమైన వృత్తి గలవారికి ఆయన దూరంగా ఉన్నట్టే కనిపించినా సమీపుడే. ఎవరి మీద త్రినేత్రుడైన ప్రభువు ప్రసన్నదృష్టి వేస్తాడో, వారికి అత్యంత దుష్కరమైనదీ నిశ్చయంగా సాధ్యమవుతుంది.

Verse 58

सुनेदिष्ठं करोत्येव स्वयंवर्त्मोपदेशयन् । क्वाहं तत्र वने बालश्चिंताकुलितमानसः । क्व तापसः स यो मां वै सूदिश्येह चानयत्

ఆయనే స్వయంగా మార్గాన్ని ఉపదేశించి మన పథాన్ని అత్యుత్తమంగా చేస్తాడు. ‘ఎక్కడ నేను—ఆ అడవిలో చిన్న బాలుడు, చింతలతో కలతచెందిన మనస్సుతో—ఎక్కడ ఆ తపస్వి, నన్ను సరిదారి చూపి ఇక్కడికి తీసుకొచ్చినవాడు!’

Verse 59

खेलोयमस्य त्र्यक्षस्य यस्य भक्तस्य कुत्रचित् । न दुर्लभतरं किंचिदहो क्वाहं क्व काशिका

ఇది త్రినేత్ర ప్రభువు లీల—ఆయన భక్తునికి ఎక్కడా ఏదీ దుర్లభం కాదు. అహా! ఎక్కడ నేను, ఎక్కడ ఈ కాశికా (కాశీ)!

Verse 60

नाराधितो मया शंभुः प्राक्तने जन्मनि क्वचित् । शरीरित्वानुमानेन ज्ञातमेतदसंशयम्

ఏదో పూర్వజన్మలో నేను శంభువును ఆరాధించలేదు. నా దేహధారిత్వంలోని పరిమితులను బట్టి అనుమానించి, ఇది నిస్సందేహంగా నాకు తెలిసింది.

Verse 61

अस्मिञ्जन्मनि बालत्वान्न चैवाराधितः स्फुटम् । प्रत्यक्षमेव मे वैतत्कुतोनुग्रहधीर्मयि

ఈ జన్మలోనే బాల్యస్థితి కారణంగా నేను ఆయనను స్పష్టంగా ఆరాధించలేదు. ఇది నాకు ప్రత్యక్షంగా తెలిసినదే—అయితే నాపై అనుగ్రహబుద్ధి ఎలా కలుగుతుంది?

Verse 62

आज्ञातं गुरुभक्तिर्मे हेतुः शंभुप्रसादने । ययेहानुगृहीतोस्मि विश्वेशेन कृपालुना

ఇప్పుడు నాకు తెలిసింది—గురుభక్తియే శంభువును ప్రసన్నం చేసే కారణం; ఆ భక్తి వల్లనే కృపాళువైన విశ్వేశ్వరుడు ఇక్కడ నన్ను అనుగ్రహించాడు.

Verse 63

अथवा कारणापेक्षस्त्र्यक्षस्त्वितरदेववत् । रंकमप्यनुगृह्णाति केवलं कारणं कृपा

లేదా—ఇతర దేవతలవలె త్రినేత్రుడు ఏదో కారణాన్ని ఆశ్రయించినా, దరిద్రునికీ అనుగ్రహం చేస్తాడు. అక్కడ నిజమైన ఏకైక కారణం కరుణ మాత్రమే.

Verse 64

यदि नो मय्यनुक्रोशः कथं तापससंगतिः । तद्रूपेण स्वयं शंभुरानिनायेह मां ध्रुवम्

నాపై కరుణ లేకపోతే ఆ తపస్వితో నాకు సంగమం ఎలా కలిగేది? అదే రూపంలో స్వయంగా శంభువే నిశ్చయంగా నన్ను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.

Verse 65

न दानानि न वै यज्ञा न तपांसि व्रतानि च । शंभोः प्रसादहेतूनि कारणं तत्कृपैव हि

దానాలు కాదు, యజ్ఞాలు కాదు, తపస్సులు కాదు, వ్రతాలు కాదు—ఇవి శంభు ప్రసాదానికి నిజమైన కారణాలు కావు; ఆ కృపకు కారణం కేవలం ఆయన కరుణ మాత్రమే.

Verse 66

दयामपि तदा कुर्यादसौ विश्वेश्वरः पराम् । यदाश्रुत्युक्तमध्वानं सद्भिः क्षुण्णं न संत्यजेत्

అప్పుడు విశ్వేశ్వరుడు పరమ కరుణను ప్రసాదిస్తాడు—శ్రుతి ఉపదేశించిన, సద్భక్తులు నడిచిన ధర్మమార్గాన్ని ఎవడు విడువడో అతనికి।

Verse 67

अनुक्रोशं समर्थ्येति स त्वाष्ट्रः र्शाभवं शुचिः । संस्थाप्य लिंगमीशस्याराधयत्स्वस्थमानसः

కరుణను పొందుదామని నిశ్చయించుకొని, ఋశా-జన్ముడైన శుద్ధుడైన త్వాష్టృ—ఈశుని లింగాన్ని స్థాపించి—శాంత మనస్సుతో ఈశుని ఆరాధించాడు।

Verse 68

आनीय पुष्पसंभारमार्तवं काननाद्बहु । स्नात्वाभ्यर्चयतीशानं कंदमूलफलाशनः

అడవిలోనుంచి ఋతువుకు తగిన విరివైన పుష్పసమూహాన్ని తెచ్చి, స్నానం చేసి, కందమూలఫలాలను ఆహారంగా చేసుకొని, అతడు ఈశానుని పూజించాడు।

Verse 69

इत्थं त्वष्टृतनूजस्य लिंगाराधनचेतसः । त्रिहायनात्प्रसन्नोभूत्तस्येशः करुणानिधिः

ఇలా త్వష్టృపుత్రుడు లింగారాధనలో మనస్సు నిలిపి మూడు సంవత్సరాలు గడిపిన తరువాత, కరుణానిధి అయిన ప్రభువు అతనిపై ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 70

तस्मादेव हि लिंगाच्च प्रादुर्भूय भवोऽब्रवीत् । वरं वरय रे त्वाष्ट्र दृढभक्त्यानया तव

అదే లింగం నుంచే ప్రాదుర్భవించిన భవుడు ఇలా అన్నాడు—“ఓ త్వాష్ట్రా, వరం కోరుకో; నీ ఈ దృఢభక్తితో నేను సంతుష్టుడను।”

Verse 71

प्रसन्नोस्मि भृशं बाल गुर्वर्थकृतचेतसः । गुरुणा गुरुपत्न्या च गुर्वपत्यद्वयेन च

ఓ బాలకా! నేను అత్యంత ప్రసన్నుడను; నీ మనస్సు గురుహితసేవలో నిమగ్నమై ఉంది—గురువును, గురుపత్నిని, గురువు యొక్క ఇద్దరు సంతానాన్ని కూడా యథోచితంగా గౌరవించావు.

Verse 72

यथार्थितं तथा कर्तुं ते सामर्थ्यं भविष्यति

నీవు యథార్థంగా కోరినదాన్ని అలాగే నెరవేర్చగల సామర్థ్యం నీకు కలుగుతుంది.

Verse 73

अन्यान्वरांश्च ते दद्यां त्वाष्ट्र तुष्टस्त्वदर्चया । ताञ्शृणुष्व महाभाग लिंगस्यास्याद्भुतश्रियः

ఓ త్వాష్ట్రమా! నీ అర్చనతో నేను తృప్తుడను; నీకు ఇతర వరాలనూ ప్రసాదిస్తాను. ఓ మహాభాగుడా! ఈ లింగం యొక్క అద్భుతశ్రీని విను.

Verse 74

त्वं सुवर्णादिधातूनां दारूणां दृषदामपि । मणीनामपिरत्नानां पुष्पाणामपि वाससाम्

నీవు స్వర్ణాది ధాతువులపై, కట్టెలపై మరియు రాళ్లపై కూడా; మణులు, రత్నాలపై; అలాగే పుష్పాలు, వస్త్రాలపై కూడా జ్ఞానం/అధికారాన్ని పొందుతావు.

Verse 75

कर्पूरादिसुगंधीनां द्रव्याणामप्यपामपि । कंदमूलफलानां च द्रव्याणामपि च त्वचाम्

నీవు కర్పూరాది సుగంధ ద్రవ్యాలపై, జలాలపై కూడా; కందమూలఫలాలపై మరియు తొక్క/చర్మముల నుండి లభించే ద్రవ్యాలపై కూడా అధికారము/జ్ఞానం పొందుతావు.

Verse 76

सर्वेषां वस्तुजातानां कर्तुं कर्म प्रवेत्स्यसि । यस्य यस्य रुचिर्यत्र सद्म देवालयादिषु

నీవు సమస్త వస్తుజాతాల నిర్మాణకర్మలను చేయుటకు సమర్థుడవగుదువు. ఎవరికెక్కడ ఏ రుచి ఉంటే—గృహం, దేవాలయం మొదలైన వాటిలో—ఆ రుచికి తగినట్లు నీవే నిర్మించగలవు.

Verse 77

तस्य तस्येह तुष्ट्यै त्वं तथा कर्तुं प्रवेत्स्यसि । सर्वनेपथ्यरचनाः सर्वाः सूपस्य संस्कृतीः

ఇక్కడ ప్రతి ఒక్కరి తృప్తికై నీవు అచ్చంగా ఆ విధంగానే చేయగలవు. సమస్త అలంకరణ-సామగ్రి ఏర్పాట్లు, అలాగే భోజన-వ్యంజనాల అన్ని సంస్కారాలు నీవు తెలుసుకొందువు.

Verse 78

सर्वाणि शिल्पकार्याणि तौर्यत्रिकमथापि च । सर्वं ज्ञास्यसि कर्तुं त्वं द्वितीय इव पद्मभूः

నీవు సమస్త శిల్పకార్యాలను, అలాగే తౌర్యత్రికమనే త్రివిధ సంగీతకళను కూడా అధీనపరచుకొందువు. అన్నిటినీ చేయుట నీవు తెలిసికొందువు—పద్మభూ బ్రహ్మకు రెండవవాడివలె.

Verse 79

नानाविधानि यंत्राणि नानायुधविधानकम् । जलाशयानां रचनाः सुदुर्गरचनास्तथा

నీవు నానావిధ యంత్రాల రూపకల్పనను, వివిధ విధాల ఆయుధనిర్మాణాన్ని, జలాశయాల నిర్మాణాన్ని, అలాగే బలమైన దుర్గాల నిర్మాణాన్ని కూడా తెలుసుకొందువు.

Verse 80

तादृक्कर्तुं पुरा वेत्सि यादृङ्नान्योऽधियास्यति । कलाजातं हि सर्वं त्वमवयास्यसि मे वरात्

ఇతరులు ఊహించనివిధంగా ఉన్న కార్యాలను కూడా నీవు ముందుగానే తెలిసి సాధించగలవు. నా వరప్రసాదముచేత నీవు సమస్త కళాజాతాన్ని సంపూర్ణంగా అధీనపరచుకొందువు.

Verse 81

सर्वेंद्रजालिकी विद्या त्वदधीना भविष्यति । सर्वकर्मसु कौशल्यं सर्वबुद्धिवरिष्ठताम्

సర్వ ఇంద్రజాల విద్యలు నీ అధీనమవుతాయి. అన్ని కార్యాలలో నీకు నైపుణ్యం కలుగుతుంది; బుద్ధిలో నీవు పరమ శ్రేష్ఠతను పొందుతావు।

Verse 82

सर्वेषां च मनोवृत्तिं त्वं ज्ञास्यसि वरान्मम । किं बहूक्तेन यत्स्वर्गे यत्पाताले यदत्र च

నా వరం వల్ల నీవు సమస్తుల మనోవృత్తిని తెలుసుకుంటావు. ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు—స్వర్గంలో ఉన్నది, పాతాళంలో ఉన్నది, ఇక్కడ ఉన్నది—అన్నిటినీ నీవు గ్రహిస్తావు।

Verse 83

अतिलोकोत्तरं कर्म तत्सर्वं वेत्स्यसि स्वयम्

లోకసీమలను మించిన, అతిలోకోత్తరమైన కార్యాలన్నిటినీ నీవు స్వయంగా తెలుసుకుంటావు।

Verse 84

विश्वेषां विश्वकर्माणि विश्वेषु भुवनेषु च । यतो ज्ञास्यसि तन्नाम विश्वकर्मेति तेऽनघ

సర్వ లోకాల్లో, సర్వ భువనాల్లో సమస్తుల కార్యాలను నీవు తెలుసుకుంటావు; అందువల్ల, ఓ నిర్దోషా, నీ నామం ‘విశ్వకర్మ’ అవుతుంది।

Verse 85

अपरः को वरो देयस्तव तं प्रार्थयाश्वहो । तवादेयं न मे किंचिल्लिंगार्चनरतस्य हि

నీకు ఇంకెంత వరం ఇవ్వాలి? వెంటనే కోరుకో. లింగార్చనలో నిమగ్నుడైన నీకు నా వద్ద ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు।

Verse 86

अन्यत्रापि हि यो लिंगं समर्चयति सन्मतिः । तस्यापि वांछितं देयं किंपुनर्योविकाशिकम्

ఇతరత్ర కూడా సద్బుద్ధిగలవాడు విధివిధానంగా శివలింగాన్ని ఆరాధిస్తే అతనికీ కోరిన వరం ఇవ్వవలెను; మరి కాశీలో ఆరాధించువానికి ఎంత ఎక్కువగా!

Verse 87

येन काश्यां समभ्यर्चि येन काश्यां प्रतिष्ठितम् । येन काश्यां स्तुतं लिंगं स मे रूपाय दर्पणः

కాశీలో ఎవడు ఆరాధన చేశాడో, కాశీలో ఎవడు లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడో, కాశీలో ఎవడు లింగాన్ని స్తుతించాడో—అతడే నా స్వరూపాన్ని ప్రతిబింబించే దర్పణము.

Verse 88

तत्त्वं स्वच्छोसि मुकुरो मम नेत्रत्रयस्य हि । काश्यां लिंगार्चनात्त्वाष्ट्र वरं वरय सुव्रत

నిజంగా నీవు నా త్రినేత్రాలకు నిర్మలమైన దర్పణమువి. ఓ త్వాష్టృ (విశ్వకర్మా), కాశీలో లింగార్చన ఫలంగా ఒక వరం కోరుము—ఓ సువ్రతుడా.

Verse 89

काश्यां यो राजधान्यां मे हित्वा मामन्यमर्चयेत् । स वराकोल्पधीर्मुष्टोऽल्पतुष्टिर्मुक्तिवर्जितः

నా రాజధాని కాశీలో నన్ను విడిచి మరొకదేవుని ఆరాధించువాడు దుర్దశుడు, అల్పబుద్ధి, కృపణుడు, స్వల్పంలోనే తృప్తిపడేవాడు, ముక్తివర్జితుడు.

Verse 90

तदानंदवनेह्यत्र समर्च्योहं मुमुक्षुभिः । द्रुहिणोपेंद्रचंद्रेंद्रैरिहान्यो न समर्च्यते

కాబట్టి ఇక్కడ ఆనందవనంలో ముక్తిని కోరువారు నన్నే ఆరాధించాలి. ఇక్కడ బ్రహ్మ, విష్ణు, చంద్ర, ఇంద్రులు కూడా మరెవ్వరినీ ఆరాధించరు.

Verse 91

यथानंदवनं प्राप्य त्वं मामर्चितवानसि । तथान्ये पुण्यकर्माणो मामभ्यर्च्यैव मामिताः

నీవు ఆనందవనానికి చేరి నన్ను ఆరాధించినట్లే, ఇతర పుణ్యకర్ములు కూడా నన్నే మాత్రమే పూజించి నన్నే పొందిరి।

Verse 92

अनुग्राह्योऽसि नितरां ततो वरय दुर्लभम् । श्राणितं तदवैहि त्वं वद मा चिरयस्व भोः

నీవు నా అనుగ్రహానికి అత్యంత పాత్రుడవు; కాబట్టి ఒక దుర్లభ వరం కోరుకో. అది ప్రసాదించబడినదని తెలుసుకో; చెప్పు, ఓ ప్రియుడా, ఆలస్యం చేయకు।

Verse 93

विश्वकर्मोवाच । इदं यत्स्थापितं लिंगं मयाज्ञेनापि शंकर । तल्लिंगमन्येप्याराध्य संतु समृद्धिभाजनम्

విశ్వకర్మ అన్నాడు—ఓ శంకరా, అజ్ఞానవశాత్తు నేను ఈ లింగాన్ని స్థాపించాను. ఇతరులూ ఆ లింగాన్ని ఆరాధించి సమృద్ధికి పాత్రులగుదురు గాక।

Verse 94

अन्यच्च नाथ प्रार्थ्योसि तच्च विश्राणयिष्यसि । मया विनिर्मापयिता स्वं प्रासादं कदा भवान्

ఇంకొకటి, ఓ నాథా, నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను—దయచేసి అది కూడా ప్రసాదించు. నీ స్వంత ప్రాసాద-మందిరాన్ని నా చేత ఎప్పుడు నిర్మింపజేస్తావు?

Verse 95

देवदेव उवाच । एवमस्तु यदुक्तं ते तव लिंगसमर्चकाः । समृद्धिभाजनं वै स्युः स्युश्च निर्वाणदीक्षिताः

దేవదేవుడు అన్నాడు—నీవు చెప్పినట్లే అగుగాక. నీ లింగాన్ని సమర్చించే భక్తులు నిశ్చయంగా సమృద్ధికి పాత్రులగుదురు; అలాగే నిర్వాణ-దీక్షతో కూడా దీక్షితులగుదురు।

Verse 96

यदा च राजा भविता दिवोदासो विधेर्वरात् । तदा मे वचनात्तात प्रासादं मे विधास्यति

విధాత బ్రహ్మ వరప్రభావంతో రాజు దివోదాసుడు అవతరించినప్పుడు, ఓ ప్రియుడా, నా ఆజ్ఞవలన అతడు నా కొరకు ప్రాసాదసదృశమైన మందిరాన్ని నిర్మింపజేయును।

Verse 97

नवीकृत्य पुनः काशी निर्विष्टा तेन भूभुजा । गणेशमायया राज्यात्परिनिर्विण्णचेतसा

కాశీని మరల నూతనంగా పునరుద్ధరించి ఆ రాజు అక్కడే నివసించెను; గణేశుని దివ్యమాయా ప్రభావంతో అతని మనస్సు రాజ్యభోగాల పట్ల పూర్తిగా విరక్తమైంది।

Verse 98

विष्णोः सदुपदेशाच्च मामेव शरणं गतः । निर्वाणलक्ष्मीः प्राप्तेह हित्वा राज्यश्रियं चलाम्

విష్ణువు ఇచ్చిన సదుపదేశంతో అతడు నన్నే శరణు పొందెను; చంచలమైన రాజ్యశ్రీని విడిచి ఇక్కడే నిర్వాణలక్ష్మి—మోక్షసంపద—ను పొందెను।

Verse 99

विश्वकर्मन्व्रज गुरोः शासनाय यतस्व च । गुरुभक्तिकृतो यस्मान्मद्भक्ता नात्र संशयः

హే విశ్వకర్మా, గురువరి ఆజ్ఞను నెరవేర్చుటకు వెళ్లి యత్నించుము; గురుభక్తితో రూపుదిద్దుకున్నవాడు నిశ్చయంగా నా భక్తుడే—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 100

ये गुरुं चावमन्यंते तेवमान्या मयाप्यहो । तस्माद्गुरूपदिष्टं हि कुरु शिष्यसमीहितम्

గురువును అవమానించువారు నా చేత కూడా తృణీకరింపబడుదురు; కనుక గురువు ఉపదేశించినదే చేయుము, శిష్యధర్మానికి తగిన కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చుము।

Verse 110

ममार्च्यमविमुक्ताख्यं ततो देवि ममा ख्यकम् । विश्वनाथेति विश्वस्मिन्प्रथितं विश्वसौख्यदम्

నా ఆర్చ్య స్వరూపము ‘అవిముక్త’ అని ప్రసిద్ధి; ఆపై, ఓ దేవీ, నా ఖ్యాతినామము ‘విశ్వనాథ’—ఇది సమస్త లోకములో ప్రఖ్యాతమై అందరికీ క్షేమసౌఖ్యములను ప్రసాదించును.

Verse 120

काश्यां स्वलीलया देवि तिर्यग्योनिजुषामपि । ददामि चांते तत्स्थानं यत्र यांति न याज्ञिकाः

ఓ దేవీ, కాశీలో నా స్వలీలచేత నేను తిర్యగ్యోనిలో జన్మించిన జీవులకు కూడా అంత్యమున అటువంటి పదము/ధామము ప్రసాదించుదును; అక్కడికి యాజ్ఞికులకైనా చేరుట కష్టం.

Verse 125

चतुर्दशानां लिंगानां श्रुत्वाख्यानानि सत्तमः । चतुर्दश सुलोकेषु पूजां प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

పద్నాలుగు లింగముల పవిత్రాఖ్యానములను శ్రవణము చేసిన సత్తముడు పద్నాలుగు శుభలోకములలో అనుత్తమమైన గౌరవము, పూజను పొందును.