Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

స్కందుడు పలికెను—హే క్షోణిసుర (రాజా), వినుము; గంగా-వరుణా పుణ్య సంగమం నుండి ఉద్భవించిన తీర్థభూమిని స్థాణువు (శివుడు) ఎలా స్థాపించెనో।

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

ఆ సంగమంలో స్నానం చేసి, సంగమేశుని విధివిధానంగా ఆరాధించిన మనిషి ఇక ఎప్పటికీ తల్లి గర్భసంగమాన్ని పొందడు—అంటే పునర్జన్మ ఉండదు।

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

అక్కడ ‘పాదోదక’ అనే తీర్థం ఉంది; అక్కడ శార్ఙ్గిణుడు (విష్ణువు) మందర పర్వతం నుండి వచ్చిన జలంతో మొదట తన పాదాలను కడిగెను।

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

విష్ణుపాదోదక తీర్థంలో ఎవడు జలతర్పణాది వారికార్యము చేయునో, అది అశుభ వ్యతీపాతకాలమున చేయబడినచో, అతడు నిశ్చయంగా మళ్లీ సంసారగతికి లోనగును.

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

పాదోదకములో స్నానము చేసి, కేశవుని పూజించి, ఆ నరోత్తముడు సంసారవాసమునుండి విముక్తుడై కాశీలో నివసించెను.

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

కాశీలో ఆ భూభాగమును ద్విజులు ‘శ్వేతద్వీపం’ అని పేర్కొంటారు; అక్కడ పుణ్యార్జనము చేసినవాడు శ్వేతద్వీపాధిపతిగా అవుతాడు.

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

ఆపై పాదోదక తీర్థమునుండి ‘క్షీరాబ్ధి’ అనే మరొక తీర్థము ఉంది; అక్కడ మహాపుణ్యము సంపాదించినవాడు క్షీరాబ్ధి తీరమున నివసించును.

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

క్షీరోదము యొక్క దక్షిణ భాగమున ‘శంఖ’ అనే అనుత్తమ తీర్థము ఉంది; అక్కడ స్నానము చేసినవాడు నిశ్చయంగా శంఖాదినిధుల అధిపతిగా అవుతాడు.

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

శంఖతీర్థానికి సమీపంగా అనుత్తమమైన చక్రతీర్థం ఉంది. ఆ తీర్థజలంలో మునిగిస్నానం చేస్తే జీవుడు మళ్లీ సంసారచక్రంలో పడడు.

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

దాని ముందర గదాతీర్థం ఉంది; అది సంసారరూప వ్యాధిని నశింపజేస్తుంది. అక్కడ శ్రాద్ధాది కర్మలు చేస్తే భక్తుడు దేవుడు గదాధరుని దర్శిస్తాడు.

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

తర్వాత కమలాకారమైన పద్మతీర్థం ఉంది; అది పితృదేవతలను తృప్తిపరుస్తుంది. అక్కడ స్నానాది విధులు ఆచరిస్తే పాపక్షయం పొందుతాడు.

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

ఆపై మహాలక్ష్మీ తీర్థం ఉంది; అది మహాపుణ్యఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అక్కడ మహాలక్ష్మీని అభ్యర్చించి నిర్వాణకమలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

ఆ తరువాత గారుత్మత తీర్థం ఉంది; అది సంసారవిషాన్ని నశింపజేస్తుంది. అక్కడ ఉదకక్రియలు చేసినవాడు వైకుంఠంలో నివాసం పొందుతాడు.

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

పంచతీర్థీలో స్నానం చేసిన నరుడు కాశీలో మరల ఎప్పుడూ పంచభౌతిక దేహాన్ని ధరించడు; బదులుగా ‘పంచాస్య’ దివ్యరూపమును పొందును.

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

దక్షిణ దిశలో ప్రహ్లాదతీర్థం ఉంది; అది మహాభక్తి ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అక్కడ కేవలం స్నానం చేసినంత మాత్రాన విష్ణువుకు అత్యంత ప్రియుడవుతాడు.

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

తర్వాత అంబరీషతీర్థం ఉంది; అది మహాపాతకాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడ శుభకర్మలలో నిమగ్నులైన జనులు మరల గర్భభాజనము (పునర్జన్మ) పొందరు.

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

తదుపరి ‘ఆదిత్య-కేశవ’ అనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది. అక్కడ అభిషేకం చేసినవాడు స్వర్గంలో అభిషేచనము (దివ్యాభిషేక గౌరవం) పొందుతాడు.

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

అక్కడ దత్తాత్రేయ తీర్థమూ ఉంది; అది త్రిలోకాలను పవిత్రం చేస్తుంది. భక్తిభావంతో అక్కడ కేవలం స్నానం చేసినంత మాత్రాన యోగసిద్ధి నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

అనంతరం నారదతీర్థము, బ్రహ్మవిద్యకు ఏకైక కారణమని ప్రసిద్ధి. అక్కడ స్నానం చేసి, నారద-కేశవుని దర్శించుటవలన మనిషి మోక్షాన్ని పొందును.

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

తదుపరి వామనతీర్థము, విష్ణుసాన్నిధ్యాన్ని కలిగించే హేతువు. అక్కడ శ్రాద్ధవిధానం చేయుటవలన పితృఋణం నుండి విముక్తి కలుగును.

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

ఆ తరువాత నర-నారాయణమనే తీర్థము, శుభప్రదమైనది. ఆ తీర్థంలో స్నానం చేయుటవలన మనుష్యులకు గర్భవాసము (పునర్జన్మ) అత్యంత దుర్లభమగును.

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

అక్కడి నుండి దక్షిణంగా శుభమైన యజ్ఞ-వారాహతీర్థము ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషికి రాజసూయ యాగఫలం నిశ్చయంగా లభించును.

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

అక్కడ విదార-నారసింహమనే పవిత్ర తీర్థము కూడా ఉంది. అక్కడ ఒక్కసారి స్నానం చేయుటతోనే వంద జన్మలలో కూడిన పాపము నశించును.

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

తదుపరి గోపీ-గోవింద తీర్థము, ఇది వైష్ణవలోకప్రదము. అందులో స్నానము చేసిన జ్ఞాని పురుషుడు గర్భవేదనను మరల అనుభవించడు.

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

గోపీ-గోవిందానికి దక్షిణంగా లక్ష్మీ-నృసింహ తీర్థమూ ఉంది. అక్కడ దేహత్యాగం చేసిన నరోత్తముడు నిర్వాణలక్ష్మి, అనగా మోక్షసంపదను పొందుతాడు.

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

దాని దక్షిణ భాగంలోని కాష్ఠాలో అనుత్తమ శేష తీర్థము ఉంది. అక్కడ మునగడం వల్ల మహాపాపప్రవాహపు శేషమూ నిలవదు.

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

మరియు దక్షిణ దిశలో ఉత్తమ శంఖ-మాధవ తీర్థము ఉంది. ఆ తీర్థాన్ని ఆశ్రయించి సేవించే వారికి మహాపాపభయం ఎక్కడ ఉంటుంది?

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

వాటికన్నా మరింత పవిత్రమైన, క్షణములోనే సిద్ధిని ఇచ్చే ఒక తీర్థము ఉంది. అది ‘నీలగ్రీవ’ అనే అతులమైనది; అక్కడ స్నానించినవాడు ఎల్లప్పుడూ శుచిగా ఉంటాడు.

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

అక్కడ ఉద్దాలక తీర్థము ఉంది; అది పాపసమూహ ప్రవాహాన్ని నశింపజేయును. అక్కడ కేవలం స్నానమాత్రముచేతనే జనులకు మహాసమృద్ధి, క్షేమము ప్రసాదించును.

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

ఆపై ‘సాంఖ్య’ అనే తీర్థము సాంఖ్యేశ్వరుని సమీపమున ఉంది. ఆ తీర్థసేవనముచేత మనుష్యునకు సాంఖ్యయోగము (వివేకమార్గము) ప్రసన్నమై స్పష్టమగును.

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

ఎక్కడ స్వర్గలోకమునుండి స్వయంగా దేవుడు ఉమాపతి (శివుడు) లీనుడైనాడని చెప్పబడును. అందువల్ల స్వర్లీనేశ్వరుని సన్నిధిలో అది ‘స్వర్లీన తీర్థము’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

అక్కడ స్నానము, దానము, శ్రద్ధతో చేసిన కర్మలు, ద్విజభోజనము, అలాగే జప-హోమ-అర్చనల వలన—పురుషునకు సమస్తమూ నిశ్చయంగా అక్షయ పుణ్యమగును.

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

దాని సమీపమున పవిత్రమైన ‘మహిషాసుర తీర్థము’ ఉంది; అక్కడ తపస్సు చేసి ఆ దైత్యేంద్రుడు సమస్త దేవతలను జయించెను.

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

ఆ తీర్థాన్ని సేవించే వాడు స్త్రీలచే అవమానింపబడినప్పటికీ మహాపాతకాలచే లిప్తుడు కాడు; అతడు ప్రార్థించిన ఫలాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడు।

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

దానికి సమీపంలో బాణతీర్థం ఉంది; అది ‘సహస్రభుజ’మని చెప్పబడే అసాధారణ శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది। అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషి శంభు (శివ) పట్ల స్థిరమైన భక్తిని పొందుతాడు।

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

దాని ముందర ‘గోప్రతారేశ్వర’ అనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది। అక్కడ స్నానం చేసినవాడు పుత్రుడు లేకపోయినా వైతరణీని సుఖంగా దాటుతాడు।

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

దక్షిణంగా ‘హిరణ్యగర్భ’ అనే తీర్థం ఉంది; అది సమస్త పాపాలను హరిస్తుంది। అక్కడ స్నానం చేసిన నరుడు ‘హిరణ్య’—ధనాసక్తి బంధనాలచే—మళ్లీ ఎప్పుడూ బద్ధుడుకాడు।

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

ఆ తరువాత ‘ప్రణవతీర్థం’ ఉంది; అది సమస్త తీర్థాలలో ఉత్తమోత్తమం. అక్కడ కేవలం స్నానం మాత్రంతోనే మనిషి జీవన్ముక్తుడవుతాడు।

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

ఆ తరువాత పిశంగిలా అనే తీర్థం; దాని దర్శనమాత్రమే పాపాన్ని హరిస్తుంది. ఓ మునీ, అది నిజంగా నా అధిష్ఠానం—అగస్త్యా, నీకు తెలిసిన—పరమసిద్ధిని ప్రసాదించేది.

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

పిశంగిలా తీర్థంలో స్నానం చేసి, కొంత దానం ఇచ్చినవాడు, గతంలో చేసిన పాపాల గురించి ఎందుకు శోకించాలి? అతడు మరెక్కడైనా మరణించినా శోకించనవసరం లేదు.

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

ఎవడు పిశంగిలా తీర్థంలో స్నానం చేసి అక్కడ నన్ను ఆరాధిస్తాడో, అతడు నా మిత్రుడవుతాడు—మైత్రీ తేజస్సుతో సమప్రభగా ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

ఆ తరువాత ‘పిలిపిలా’ అనే సమృద్ధమైన తీర్థం ఉంది; స్వర్గదేవతల దర్శనంతో అది నిర్మలమై, మనోమలాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

అక్కడ శ్రాద్ధాది కర్మలు చేసి, దీనులనూ అనాథులనూ తృప్తిపరచినవాడు మహత్తరమైన శ్రీని పొందుతాడు—అత్యంత స్థిరమైనదిగా.

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

అనంతరం నాగేశ్వర తీర్థము కలదు; అది మహాపాపాలను శోధించునది. ఆ పవిత్ర జలములో కేవలం స్నానమాత్రముచేతనే సమస్త పాపక్షయము కలుగును.

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

దాని దక్షిణమున మహాపుణ్యప్రదమైన, అత్యుత్తమ ‘కర్ణాదిత్య’ నామ తీర్థము ఉంది. అక్కడ స్నానించిన మానవుడు సూర్యసమ తేజస్సు మరియు సంపదను పొందును.

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

అనంతరం భైరవ తీర్థము; అది మహాపాపప్రవాహాలను నశింపజేయును. అది ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్షములైన చతుర్పురుషార్థోదయాన్ని కలిగించి, సమస్త విఘ్నాలను నివారించును.

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

భౌమాష్టమి నాడు అక్కడ మనిషి స్నానము చేసి పితృదేవతలకు తర్పణము చేయవలెను. కాలస్వరూపుడైన భైరవుని దర్శించగా, అతడు కలియుగమును కూడా జయించి కాలమునకును జయము పొందును.

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

భైరవ తీర్థమునకు ముందుగా ‘ఖర్వ-నృసింహ’ నామ తీర్థము ఉంది. అక్కడ స్నానించిన పురుషునికి పాపజనిత భయం ఎట్లుండును?

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

దక్షిణ దిశలో మృకండ ముని యొక్క అత్యంత నిర్మలమైన తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన మానవులకు ఎప్పుడూ అపాయమరణం గాని అశుభమరణం గాని కలగదు.

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

ఆ తరువాత ‘పంచనద’ అనే తీర్థం వస్తుంది; అది సమస్త తీర్థాలచే సేవింపబడినది. అక్కడ స్నానం చేసినవాడు మళ్లీ సంసారబంధంలో పడడు.

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

బ్రహ్మాండ విస్తారమంతటా ఉన్న ఏ ఏ తీర్థాలున్నాయో, అవన్నీ ఊర్జ (కార్తిక) మాసంలో అక్కడికి చేరుతాయి—తమ సঞ্চిత పాపసమూహాన్ని తొలగించుటకై.

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

అది అటువంటి స్థలం; అక్కడ ఎల్లప్పుడూ దశమి మొదలైన మూడు దినములపాటు శ్రేష్ఠ తీర్థాలు తమ స్వనిర్మలత కొరకు నిలిచివుంటాయి.

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

కాశీ మధ్యలో అడుగడుగునా అనేక తీర్థాలు ఉన్నాయి; అయినా పంచనదమే పరమం—దాని మహిమ ఎక్కడా సాటిలేదని కొందరు చెబుతారు.

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

అక్కడ కార్తికమాసంలో ఒక్క రోజైనా గడిపితే అది నిశ్చయంగా సఫలమవుతుంది. జపం, హోమం, అర్చన, దానాలతో వారు కృతకృత్యులవుతారు.

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

సర్వ తీర్థాలను ఒకేసారి తూకం వేసినా, పంచనదా పుణ్యమహిమలోని ఒక కళకైనా సమానమవు.

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

పంచనదా తీర్థంలో స్నానం చేసి, బిందుమాధవుని దర్శించిన జ్ఞాని మళ్లీ ఎప్పటికీ తల్లి గర్భమనే ఉదర-కారాగారంలో జన్మించడు.

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

ఆ తరువాత ‘జ్ఞానహద’ అనే తీర్థం ఉంది; అది జడులలోనూ జడత్వాన్ని తొలగిస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషికి ఎప్పటికీ జ్ఞానభ్రంశం కలగదు.

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

అక్కడ జ్ఞానహ్రదంలో స్నానం చేసి, జ్ఞానేశ్వరుని దర్శించిన మనిషి, మళ్లీ బాధింపబడనంత జ్ఞానాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడు.

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

ఆ తరువాత ‘మంగళ’ అనే తీర్థం ఉంది; అది సమస్త అమంగళాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడ అవగాహన చేసి స్నానం చేసినవాడు మంగళానికి పాత్రుడగును।

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

అమంగళాలు నశించి మంగళ ఫలితాలు కలుగుతాయి. మంగళ తీర్థంలో స్నానం చేసినవాడికీ, అక్కడ నమస్కరించినవాడికీ మంగళం నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

‘మయూఖమాలిన్’ అనే తీర్థం ఉంది; దాని ముందర ‘మలనాశన’ అనే మరో తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి గభస్తీశుని దర్శించితే నిర్మలుడవుతాడు.

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

అక్కడే మఖేశ్వరుని సమీపంలో ‘మఖ తీర్థం’ ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన నరోత్తముడు యజ్ఞజన్య పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

దాని పక్కనే ‘బిందు తీర్థం’ ఉంది; అది పరమజ్ఞానానికి కారణం. అక్కడ శ్రాద్ధాది కర్మలు చేసి ఉత్తమ సుకృత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

దక్షిణ దిశలో ముని పిప్పలాదుని తీర్థం స్థితమై ఉంది. శనివారం అక్కడ స్నానం చేసి, పిప్పలేశ్వరుని దర్శించినవాడు పేర్కొన్న ఫలాన్ని పొందును.

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

అక్కడ ‘అశ్వత్థ’ మంత్రాన్ని జపిస్తూ పిప్పల వృక్షాన్ని సేవిస్తే శని పీడ కలగదు; దుష్స్వప్నాలు కూడా నశిస్తాయి.

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

ఆ తరువాత ‘తామ్ర-వరాహ’ అనే అత్యంత పవిత్ర తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి దానం చేస్తే పాపసముద్రంలో మునగడు.

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

దాని ముందర ‘కాలగంగా’ ఉంది; అది కలియుగ కల్మషాన్ని నశింపజేస్తుంది. అందులో స్నానం చేసిన జ్ఞాని ఆ క్షణమే నిరపరాధి (నిరఘుడు) అవుతాడు.

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

ఇంద్రద్యుమ్నేశ్వరుని సమక్షంలో ‘ఇంద్రద్యుమ్న’ అనే మహాతీర్థం ఉంది. అక్కడ జలకృత్యం (తర్పణాది) చేసి ఇంద్రలోకాన్ని పొందవచ్చు.

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

తరువాత వీర రామేశ్వరుని ముందు రామతీర్థం ఉంది. ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసినంత మాత్రాన వైష్ణవ లోకాన్ని పొందుతారు.

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

తరువాత సమస్త పాపాలను నశింపజేసే ఐక్ష్వాకవ తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేయడం వల్ల ఆత్మ పవిత్రమై, మనిషి ఉత్తముడిగా మారుతాడు.

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

దాని సమీపంలో మరుత్తేశ్వరుని సన్నిధిలో మరుత్తతీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఆ ఈశ్వరుని పూజిస్తే గొప్ప ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది.

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

తరువాత పాపాలను నశింపజేసే మైత్రావరుణ తీర్థం ఉంది. అక్కడ పిండ ప్రదానం చేయడం వల్ల పితృదేవతలకు ప్రీతిపాత్రులవుతారు.

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

తరువాత అగ్నీశుని ముందు నిర్మలమైన, గొప్పదైన అగ్నితీర్థం ఉంది. ఆ తీర్థంలో మునిగితే అగ్నిలోకం ప్రాప్తిస్తుంది.

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

అక్కడే అంగారేశ్వరుని సన్నిధిలో అంగారతీర్థం ఉంది. అక్కడ అంగారక చతుర్థి నాడు స్నానం చేస్తే పాప విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

ఆ తరువాత కలశేశ్వరుని సన్నిధిలో కలితీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి ఆ లింగాన్ని పూజిస్తే కలికాల భయం ఉండదు.

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

అక్కడే చంద్రేశ్వరుని సమీపంలో చంద్రతీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసి చంద్రేశ్వరుని పూజిస్తే చంద్రలోకం ప్రాప్తిస్తుంది.

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

దాని ముందు వీరేశ్వరుని సమీపంలో వీరతీర్థం ఉంది, దీనిని పూర్వం తీర్థాలలోకెల్లా అత్యుత్తమమైనదిగా చెప్పారు.

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

ఆ తరువాత సర్వ విఘ్నాలను పోగొట్టే విఘ్నేశతీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసిన వారు ఎప్పుడూ విఘ్నాల బారిన పడరు.

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

తదుపరి రాజర్షి హరిశ్చంద్రుని అనుత్తమ తీర్థము. అక్కడ స్నానము చేసిన నరుడు ఎప్పటికీ సత్యమునుండి చ్యుతుడగడు.

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

హే వీరా! హరిశ్చంద్రుని తీర్థములో సంపాదించిన పుణ్యము అక్షయఫలమును ఇస్తుంది—ఇహలోకమందును పరలోకమందును.

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

తదుపరి పర్వతేశుని సమీపమందు పర్వత-తీర్థము. అక్కడ స్నానము చేస్తే—పర్వదినమైయినా కాకపోయినా—సర్వ పర్వఫలము లభిస్తుంది.

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

తదుపరి కంబలాశ్వతరమనే తీర్థము, అది సమస్త విషాలను హరించును. అక్కడ స్నానము చేసిన మానవుడు గీతవిద్యలో విశారదుడగును.

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

తదుపరి సారస్వత తీర్థము, అది సమస్త విద్యలను ప్రసాదించును. అక్కడ పితృదేవతలు దేవర్షులు మరియు శ్రేష్ఠ మానవులతో కలిసి నివసించుదురు.

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

అక్కడే ఉమాతీర్థము, సర్వశక్తులతో సమన్వితమైనది. కేవలం స్నానమాత్రముచేతనే ఉమాదేవి లోకప్రాప్తి నిశ్చయమగును.

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

ఆ తరువాత త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధమై, త్రిలోకోద్ధరణసమర్థమైన పరమశ్రేష్ఠ తీర్థము వస్తుంది—ఓ వీరా—దాని నామము మణికర్ణికా.

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

చక్రపుష్కరిణీ అనే తీర్థము ప్రాచీనకాలంలో విష్ణువిచే నిర్మితమైంది. దాని నామం వినుటమాత్రముచేతనే సమస్త పాపముల నుండి విముక్తి కలుగును.

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

స్వర్గవాసులు త్రిసంధ్యలందు నిశ్చయంగా ‘మణికర్ణికా’ నామజపం చేస్తారు. ఆమె నామోచ్చారణమే మనుష్యులకు పరమశ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

ఓ వీరా, ఎవరు మణికర్ణికాను విన్నారో, స్మరించారో, దర్శించారో—వారే ఈ లోకంలో ధన్యులు; వారే కృతకృత్యులు.

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

హే వీరా! త్రిలోకములలో ఇక్కడ మణికర్ణికా నామజపం చేసే మనుష్యులను, పుణ్యకర్ములైన వారిని నేను స్వయంగా త్రికాలములలో స్మరించి జపిస్తాను।

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

అతడు శతసహస్ర దక్షిణలతో మహాయజ్ఞములను యథావిధిగా నిర్వహించాడు; అలాగే పంచాక్షరీ మహావిద్య ‘మణికర్ణికా’ను అతడే ఉచ్చరించాడు।

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ఆ పుణ్యకర్ముడు నిజంగా మహాదానములు ఇచ్చాడు; హే వీరా, మణికర్ణికను చేరి అతడు నన్ను ఆరాధించాడు కాబట్టి।

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

మణికర్ణికా జలములతో ఎవడు పితృపితామహులను తర్పణం చేసి తృప్తిపరిచాడో, అతడు గయలో మధుపాయసంతో శ్రాద్ధం చేసినట్లే।

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

శుద్ధబుద్ధితో మణికర్ణికా జలాన్ని పానంచేసినవానికి, పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) లక్షణమున్న ఆ సోమపానములతో ఏమి అవసరం?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

మణికర్ణికలో స్నానం చేసినవారు, సర్వతీర్థాలలో స్నానం చేసినట్లే; అనేక మహాపర్వకాలాలలో స్నానముచేసి, సమస్త అవభృథస్నానములనూ నిర్వహించినవారే.

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

సువర్ణపుష్పములు, రత్నములతో మణికర్ణికను అర్చించినవారు, యజ్ఞముల ద్వారా బ్రహ్మా-విష్ణు మొదలైన సమస్త దేవతలను పూజించినవారే.

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

ఉమతో కలిసి శాంభవీ దీక్షను పొందిన అతడు నన్ను ప్రతిదినం అర్చిస్తాడు; అతనిచేత మణికర్ణిక కూడా పూజింపబడుతుంది.

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

ఎండిన ఆకులు మొదలైనవాటితో జీవిస్తూ దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసినవాడు, భక్తిశ్రద్ధలతో శ్రీమతి మణికర్ణికను సేవించాడు.

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

అపార దానములు ఇచ్చి, అనేక యజ్ఞములు చేసి, అరణ్యాలలో దీర్ఘ తపస్సు చేసినప్పటికీ, స్వర్గైశ్వర్యాన్ని అనుభవించి జీవుడు మళ్లీ భూమికి తిరిగి వస్తాడు.

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

ఈ విస్తారమైన భూమిపీఠంపై, కాశీ యొక్క మనోహర పంచక్రోశీ పరిధిలో, మణికర్ణికా భక్తుల శరణు పొందినవారు అనావర్తకులై ముందుకు సాగుతారు—మోక్షం పొంది మరల తిరిగి రారు।

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

దానాలు, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు, తపస్సులు—ఇవన్నిటి నిజమైన ఫలం ఇదే అని నేను భావిస్తున్నాను: మణికర్ణికాను చేరి ఆమె పవిత్ర జలాన్ని పొందడం।

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

హే సత్తమా! ఈ నాలుగు తీర్థాలలోనూ ఐదవ తీర్థం ఉంది; దానిని మణికర్ణీ (మణికర్ణికా) అంటారు. అది మనస్సు మరియు దేహంలోని అతి సూక్ష్మ భాగం వరకూ శుద్ధిని ప్రసాదించి సంపూర్ణ నిర్మలతనిస్తుంది।

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

ఇలా తీర్థకథన సందర్భంలో, ఓ అగస్త్యా, నీకు వీరేశ్వరాఖ్యానం చెప్పబడింది. ఇకపై నేను కామేశుని మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాను।