Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

देवदेव उवाच । वरं वरय संतप्त तपसा क्लेशितं वपुः । त्वयेदं बालवपुषा वशीकृतं मनो मम

Transliteration

devadeva uvāca | varaṃ varaya saṃtapta tapasā kleśitaṃ vapuḥ | tvayedaṃ bālavapuṣā vaśīkṛtaṃ mano mama

Translation

దేవదేవుడు పలికెను—హే తపస్సుతో దగ్ధుడా, తపోక్లేశంతో క్షీణించిన దేహముగలవాడా! వరం కోరుకో. నీవు బాలదేహముతోనే నా మనస్సును వశపరచితివి।

Word by Word

• देवदेव: O god of gods
• देवदेव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक; देव + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय-समासः (देवः एव देवः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• वरय: choose (ask for)
• वरय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; √वृ (वरणे)

• संतप्त: O afflicted/tormented one
• संतप्त: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: संतप्त (कृदन्त; सम्+तप् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषणम्

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन

• क्लेशितम्: afflicted, wearied
• क्लेशितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लेशित (कृदन्त; क्लिश् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; वपुः इति विशेषणम्

• वपुः: body
• वपुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3/करण), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• बालवपुषा: with a childlike body
• बालवपुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाल-वपुस् (प्रातिपदिक; बाल + वपुस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयार्थः (बालस्य वपुः/बालं वपुः)

• वशीकृतम्: subjugated, brought under control
• वशीकृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वशीकृत (कृदन्त; वश्/वशी- √कृ)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मनः इति विशेषणम्

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• मम: my
• मम: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन

Speaker

Śiva (Devadeva)

Skanda Dialogue

Listener: Kumāra (a prince/devotee)

Visual Art Cues

Scene: Śiva, addressed as Devadeva, speaks compassionately to a youthful yet tapas-scorched prince/ascetic, acknowledging the power of his austerity and inviting him to choose a boon.

Characters & Entities

• Śiva (Devadeva)
• Prince

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual authority comes from sincerity and endurance in tapas, not from age or status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s sacred narrative frame emphasizes the kṣetra where Śiva becomes easily propitiated.

What ritualistic prescription is mentioned?

The practice highlighted is tapas leading to varadāna (granting of boons).