Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 10

Devanagari script

स्थैर्य धैर्य समापन्नो देशकालविचक्षणः । मन्यमानप्रदो नित्यं सर्वदूषणवर्जितः

Transliteration

sthairya dhairya samāpanno deśakālavicakṣaṇaḥ | manyamānaprado nityaṃ sarvadūṣaṇavarjitaḥ

Translation

అతడు స్థైర్యధైర్యసంపన్నుడు, దేశకాల వివేచనలో నిపుణుడు. నిత్యం యథోచిత గౌరవం ప్రసాదించేవాడు, సమస్త దోషముల నుండి విముక్తుడు.

Word by Word

• स्थैर्यम्: steadfastness
• स्थैर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (समापन्नः इत्यस्य कर्म/उपपद)

• धैर्यम्: courage, firmness
• धैर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (समापन्नः इत्यस्य कर्म/उपपद)

• समापन्नः: endowed with, having attained
• समापन्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आप् (धातु) → समापन्न (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (attained/possessed)

• देशकालविचक्षणः: discerning of place and time
• देशकालविचक्षणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: देश (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक) + विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (देशे काले च विचक्षणः = discerning about place and time)

• मन्यमानप्रदः: giver of honor/respect (to those who esteem)
• मन्यमानप्रदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन्यमान (मन् धातु, शतृ/वर्तमानकृदन्त) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (मन्यमानानां प्रदः = giver to the respectful/esteeming; or giver of honor)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगे अव्ययवत् (adverbial accusative)

• सर्वदूषणवर्जितः: free from all blemishes
• सर्वदूषणवर्जितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + दूषण (प्रातिपदिक) + वर्जित (वृज्/वर्ज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (सर्वैः दूषणैः वर्जितः = free from all faults)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A steady, courageous figure navigates Kāśī’s sacred spaces with discernment—pausing at the right times for worship, offering respectful salutations, and remaining unblemished by arrogance or impropriety; the city’s ghats and temple corridors frame the scene.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma in action requires steadiness, courage, wise discernment, and the practice of honoring others.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; it is ethical characterization within the Kāśī Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.