Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

इदं धर्मेश्वराख्यानं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । आजन्मसंचितात्पापात्स मुक्तो भवति क्षणात्

Transliteration

idaṃ dharmeśvarākhyānaṃ yaḥ śroṣyati narottamaḥ | ājanmasaṃcitātpāpātsa mukto bhavati kṣaṇāt

Translation

ధర్మేశ్వరుని ఈ పవిత్రాఖ్యానాన్ని వినే ఉత్తమ నరుడు జన్మజన్మాంతరాలుగా కూడిన పాపాల నుండి క్షణమాత్రంలోనే విముక్తుడగును।

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• धर्मेश्वराख्यानम्: the narrative of Dharmeśvara
• धर्मेश्वराख्यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्मेश्वर + आख्यान (प्रातिपदिक); धर्मेश्वरस्य आख्यानम्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः (relative pronoun)

• श्रोष्यति: will hear
• श्रोष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल/future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरोत्तमः: the best of men
• नरोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर + उत्तम (प्रातिपदिक); नराणाम् उत्तमः
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• आजन्मसंचितात्: from what has been accumulated since birth
• आजन्मसंचितात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: आ + जन्म + संचित (कृदन्त-प्रातिपदिक); आजन्म संचितात्
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अव्ययीभाव (ā-janma = from birth) + कृदन्त ‘संचित’ (PPP)

• पापात्: from sin
• पापात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• क्षणात्: in an instant
• क्षणात्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (immediately/from a moment)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narration to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kumbhaja (Agastya) is addressed explicitly later in the sequence; the immediate addressee may be Agastya within the chapter’s dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: A devoted listener sits with folded hands as a learned narrator recites the Dharmeśvara-māhātmya; behind them rises a Kāśī shrine with a Śiva-liṅga, bells, lamps, and the aura of immediate purification.

Characters & Entities

• Dharmeśvara
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing the sacred māhātmya of a Kāśī-liṅga (Dharmeśvara) is itself a potent act of purification that destroys long-stored sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmeśvara in Kāśī (Varanasi), praised through its māhātmya (greatness narrative).

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (devout listening) of the Dharmeśvarākhyāna is prescribed as a direct means to remove accumulated pāpa.