Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । धर्मतीर्थस्य माहात्म्यं कीदृग्देवेन शंभुना । स्कंद देव्यै समाख्यातं तदाख्याहि कृपां कुरु

అగస్త్యుడు పలికెను—హే స్కందా, ధర్మతీర్థ మహాత్మ్యాన్ని దేవాధిదేవ శంభువు దేవికి ఏ విధంగా ఉపదేశించెనో, దయచేసి ఆ వృత్తాంతాన్ని చెప్పుము।

Verse 2

स्कंद उवाच । विंध्योन्नतिहृदाख्यामि धर्मतीर्थसमुद्भवम् । आकर्णय महाप्राज्ञ यथा देवेन भाषितम्

స్కందుడు పలికెను—హే మహాప్రాజ్ఞా, వినుము. ‘వింధ్యోన్నతి-హృద్’ అనే వృత్తాంతంలో చెప్పినట్లే, ప్రభువు పలికిన ప్రకారమే ధర్మతీర్థ ఉద్భవాన్ని నేను వివరిస్తాను।

Verse 3

वृत्रं निहत्य वृत्रारिर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । अनुतप्तोथ पप्रच्छ प्रायश्चित्तं पुरोहितम्

వృత్రుని సంహరించి వృత్రారి (ఇంద్రుడు) బ్రహ్మహత్యా పాపాన్ని పొందెను. పశ్చాత్తాపంతో దుఃఖితుడై, అతడు తన పురోహితుని ప్రాయశ్చిత్త మార్గాన్ని అడిగెను।

Verse 4

बृहस्पतिरुवाच । यदि त्वं देवराजेमां ब्रह्महत्यां सुदुस्त्यजाम् । अपानुनुत्सुस्तद्याहि काशीं विश्वेशपालिताम्

బృహస్పతి పలికెను—హే దేవరాజా! ఈ అత్యంత దుర్భరమైన, విడువలేని బ్రహ్మహత్యా పాపాన్ని తొలగించదలచితే, విశ్వేశ్వరుడు రక్షించే కాశీకి వెళ్ళుము।

Verse 5

नान्यत्किंचित्क्वचिद्दृष्टं ब्रह्महत्यामहौषधम् । राजधानीं परित्यज्य शक्र विश्वेशितुः पराम्

బ్రహ్మహత్యకు ఇంతటి మహౌషధం మరెక్కడా కనబడలేదు. కనుక హే శక్రా! నీ రాజధానిని విడిచి విశ్వేశ్వరుని పరమపురికి వెళ్ళుము।

Verse 6

भैरवस्यापिहस्ताग्रादपतद्वैधसं शिरः । यत्रानंदवने तत्र वृत्रशत्रो व्रज द्रुतम्

ఆనందవనంలో భైరవుని చేతి అగ్రభాగం నుండి వైధసుడు (బ్రహ్మ) శిరస్సు పడింది. హే వృత్రశత్రూ! ఆ స్థలానికే త్వరగా వెళ్ళుము।

Verse 7

सीमानमपि संप्राप्य शक्रानंदवनस्य हि । ब्रह्महत्या पलायेत वेपमाना निराश्रया

హే శక్రా! ఆనందవన సీమను చేరగానే బ్రహ్మహత్య—వణుకుతూ, ఆశ్రయంలేక—పారిపోతుంది।

Verse 8

अन्येषामपि पापानां महापापजुषामपि । नाशयित्री परा काशी विश्वेश समधिष्ठिता

ఇతర పాపాలకైనా, మహాపాపాలలో నిమగ్నులకైనా—విశ్వేశ్వరుడు అధిష్ఠించే పరమ కాశీ నాశకారిణి।

Verse 9

महापातकतो मुक्तिः काश्यामे व शतक्रतो । महासंसारतो मुक्तिः काश्यामेव न चान्यतः

హే శతక్రతో! మహాపాతకాల నుండి విముక్తి కేవలం కాశీలోనే; మహాసంసారచక్రం నుండి మోక్షమూ కాశీలోనే—ఇతరత్ర కాదు.

Verse 10

निर्वाणनगरी काशी काशी सर्वाघसंघहृत् । विश्वेशितुः प्रिया काशी द्यौः काशी सदृशी नहि

కాశీ నిర్వాణనగరి; కాశీ సమస్త పాపసమూహాన్ని హరిస్తుంది. కాశీ విశ్వేశ్వరునికి ప్రియమైనది; స్వర్గమూ కాశీతో సమానం కాదు.

Verse 11

ब्रह्महत्याभयं यस्य यस्य संसारतो भयम् । जातुचित्तेन न त्याज्या काशिका मुक्तिकाशिका

ఎవరికైతే బ్రహ్మహత్య భయం, ఎవరికైతే సంసార భయం—వాడు ముక్తినిచ్చే కాశికాను హృదయంలో ఎప్పుడూ విడువకూడదు.

Verse 12

जंतूनां कर्मबीजानां यत्र देहविसर्जने । न जातुचित्प्ररोहोस्ति हरदृष्ट्याप्तशुष्मणाम्

ఆ స్థలంలో జీవులు దేహాన్ని విడిచినప్పుడు—హరుని దృష్టిచేత ఎవరి ప్రాణశక్తి శుష్కమైందో—వారి కర్మబీజాలు మరల ఎప్పుడూ మొలకెత్తవు.

Verse 13

तां काशीं प्राप्य वृत्रारे वृत्रहत्यापनुत्तये । समाराधय विश्वेशं विश्वमुक्तिप्रदायकम्

హే వృత్రారే! ఆ కాశీని చేరి, వృత్రవధ పాపనివృత్తి కోసం, లోకానికి ముక్తినిచ్చే విశ్వేశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధించు.

Verse 14

बृहस्पतेरिति वचो निशम्य स सहस्रदृक् । आयाद्द्रुततरं काशीं महापातकघातुकाम्

బృహస్పతి వాక్యము విని సహస్రనేత్రుడు శచీపతి ఇంద్రుడు వెంటనే కాశీకి దౌడెను—ఆ కాశీ మహాపాతకములనుకూడా నశింపజేయునది.

Verse 15

स्नात्वोत्तरवहायां च धर्मेशं परितः स्थितः । आराधयन्महादेवं ब्रह्मद्वत्याप नुत्तये

ఉత్తరవాహినిలో స్నానము చేసి ధర్మేశ్వరుని చుట్టూ నిలిచి, బ్రహ్మహత్యా దోష నివృత్తికై మహాదేవుని ఆరాధించెను.

Verse 16

महारुद्रजपासक्तः सुत्रामाथ त्रिलोचनम् । ददर्श लिंगमध्यस्थं स्वभासा दीपितांबरम्

మహారుద్ర మంత్రజపములో లీనుడైన సుత్రామా ఇంద్రుడు, లింగమధ్యస్థుడై స్వప్రభతో దిశలన్నీ ప్రకాశింపజేయు త్రిలోచనుని దర్శించెను.

Verse 17

पुनस्तुष्टाव वेदोक्तै रुद्रसूक्तैरनेकधा । विनिष्क्रम्य ततो लिंगादाविर्भूय भवोवदत्

మళ్లీ అతడు వేదోక్త రుద్రసూక్తములతో అనేక విధములుగా స్తుతించెను; అప్పుడు భవుడు లింగమునుండి బయలుదేరి ప్రత్యక్షమై పలికెను.

Verse 18

शचीपते प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रत । किं देयं द्रुतमाख्याहि धर्मपीठकृतास्पद

‘హే శచీపతే! నేను ప్రసన్నుడను. హే సువ్రతా, వరము కోరుకొనుము. ధర్మపీఠమున ఆశ్రయించినవాడా, త్వరగా చెప్పు—ఏమి ఇవ్వవలెను?’

Verse 19

श्रुत्वेति देवदेवस्य स प्रेमवचनं हरिः । सर्वज्ञ किंतेऽविदितं तमुवाचेति वृत्रहा

దేవదేవుని స్నేహపూర్వక వచనాలను విని వృత్రహా ఇంద్రుడు ఇలా పలికెను— “హే సర్వజ్ఞా! నీకు తెలియనిది ఏముంటుంది?”

Verse 20

ततस्तत्कृपयानुन्नो धर्मपीठनिषेवणात् । निष्पाद्य तीर्थं तत्रेशोऽत्र स्नाहींद्रेति चाब्रवीत्

అనంతరం కరుణచేత ప్రేరితుడై, ధర్మపీಠ సేవ వల్ల సంతుష్టుడైన ప్రభువు అక్కడ ఒక తీర్థాన్ని స్థాపించి ఇలా అన్నాడు— “హే ఇంద్రా, ఇక్కడ స్నానం చేయి.”

Verse 21

तत्रेंद्रः स्नानमात्रेण दिव्यगंधोऽभवत्क्षणात् । अवाप च रुचिं चारुं प्राक्तनीं शातयाज्ञिकीम्

అక్కడ కేవలం స్నానం మాత్రముచేతనే ఇంద్రుడు క్షణంలో దివ్య సుగంధముతో నిండిపోయి, పూర్వకాల యజ్ఞజనితమైన తన మనోహర కాంతిని మళ్లీ పొందెను.

Verse 22

तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा मुनयो नारदादयः । परिसस्नुर्मुदायुक्ता धर्मतीर्थेऽघहारिणि

ఆ ఆశ్చర్యాన్ని చూచి నారదాది మునులు ఆనందంతో నిండిపోయి, పాపహారిణి ధర్మతీర్థంలో స్నానం చేసిరి.

Verse 23

अतर्पयन्पितॄन्दिव्यान्व्यधुः श्राद्धानि श्रद्धया । धर्मेशं स्नापयामासुस्तत्तीर्थाम्बुभृतैर्घटैः

వారు దివ్య పితృదేవతలను తర్పణముచేసి, శ్రద్ధతో శ్రాద్ధకర్మలను నిర్వహించారు; మరియు ఆ తీర్థజలంతో నిండిన ఘటములచే ధర్మేశ్వరునికి అభిషేకస్నానం చేయించారు.

Verse 24

तदा प्रभृति तत्तीर्थं धर्मांधुरिति विश्रुतम् । ब्रह्महत्यादि पापानामक्लेशं क्षालनं परम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం “ధర్మాంధు” అని ప్రసిద్ధి పొందింది. బ్రహ్మహత్యాది పాపాలను కూడా కష్టంలేకుండా కడిగివేసే పరమ పవిత్రకరం అది.

Verse 25

यत्फलं तीर्थराजस्य स्नानेन परिकीर्त्यते । सहस्रगुणितं तत्स्याद्धर्मांधु स्नानमात्रतः

తీర్థరాజంలో స్నానంతో చెప్పబడే ఫలం ఏదైతే ఉందో, ధర్మాంధులో కేవలం స్నానమాత్రంతోనే అది వెయ్యిరెట్లు అవుతుంది.

Verse 26

गंगाद्वारे कुरुक्षेत्रे गंगासागरसंगमे । यत्फलं लभते मर्त्यो धर्मतीर्थे तदाप्नुयात्

గంగాద్వారం, కురుక్షేత్రం లేదా గంగా-సముద్ర సంగమంలో మానవుడు పొందే పుణ్యఫలం ఏదైతే ఉందో, అదే ధర్మతీర్థంలో పొందుతాడు.

Verse 27

नर्मदायां सरस्वत्यां गौतम्यां सिंहगे गुरौ । स्नात्वा यत्फलमाप्येत धर्मकूपे तदाप्नुयात्

నర్మదా, సరస్వతి, గౌతమీ, సింహగే లేదా గురు-తీర్థంలో స్నానం చేసి పొందే ఫలం ఏదైతే ఉందో, అదే ధర్మకూపంలో లభిస్తుంది.

Verse 28

मानसे पुष्करे चैव द्वारिके सागरे तथा । तीर्थे स्नात्वा फलं यत्स्यात्तत्स्याद्धर्मजलाशये

మానస సరోవరం, పుష్కరం, ద్వారకా మరియు సాగర-తీర్థంలో స్నానం వల్ల కలిగే ఫలం ఏదైతే ఉందో, అదే ధర్మజలాశయంలో కూడా లభిస్తుంది.

Verse 29

कार्तिक्यां सूकरक्षेत्रे चैत्र्यां गौरीमहाह्रदे । शंखोद्धारे हरिदिने यत्फलं तत्फलं त्विह

కార్తికమాసంలో సూకరక్షేత్రంలో, చైత్రంలో గౌరీ మహాహ్రదంలో, శంఖోద్ధారంలో మరియు హరి పవిత్రదినంలో లభించే పుణ్యఫలం—అదే ఫలం ఇక్కడ కూడా లభిస్తుంది।

Verse 30

तीर्थद्वयं प्रतीक्षंते सिस्नासून्पितरो नरान् । गंगायां धर्मकूपे च पिंडनिर्वपणाशया

గంగా మరియు ధర్మకూపం—ఈ రెండు తీర్థాలలో స్నానం చేయదలచిన మనుష్యులను పితృదేవతలు పిండనివేదన ఆశతో ఎదురుచూస్తారు।

Verse 31

पितामहसमीपे वा धर्मेशस्याग्रतोथ वा । फल्गौ च धर्मकूपे च माद्यंति प्रपितामहाः

పితామహ సమీపంలో గానీ, ధర్మేశుని సమక్షంలో గానీ; అలాగే ఫల్గూలోను ధర్మకూపంలోను—ప్రపితామహులు ఆనందించి హర్షిస్తారు।

Verse 32

धर्मकूपे नरः स्नात्वा परितर्प्य पितामहान् । गयां गत्वा किमधिकं कर्ता पितृमुदावहम्

ధర్మకూపంలో స్నానం చేసి పితృదేవతలను విధివిధానంగా తృప్తిపరచిన తరువాత, గయకు వెళ్లి మనిషి పితృహితానికి ఇంకా ఏ అధిక ఫలాన్ని పొందగలడు?

Verse 33

यथा गयायां तृप्ताः स्युः पिंडदाने पितामहाः । धर्मतीर्थे तथैव स्युर्न न्यूनं नैव चाधिकम्

గయలో పిండదానంతో పితృదేవతలు తృప్తి చెందునట్లే, ధర్మతీర్థంలో కూడా అలాగే తృప్తి చెందుతారు—తక్కువ కాదు, ఎక్కువ కాదు; ఫలం సమానమే।

Verse 34

ते धन्याः पितृभक्तास्ते प्रीणितास्तैः पितामहाः । पैत्रादृणाद्धर्मतीर्थे निष्कृतिर्यैः कृता सुतैः

పితృభక్తులైన ఆ కుమారులు ధన్యులు; వారి వల్ల పితామహులు సంపూర్ణంగా తృప్తి చెందుతారు. ధర్మతీర్థంలో ప్రాయశ్చిత్తం చేసి పితృఋణం నుండి విముక్తి పొందిన కుమారులే నిజంగా భాగ్యవంతులు.

Verse 35

तत्तीर्थस्य प्रभावेण निष्पापोभूत्क्षणेन च । प्रणम्य देवदेवेशमिंद्रोऽगादमरावतीम्

ఆ తీర్థ ప్రభావంతో అతడు క్షణంలోనే పాపరహితుడయ్యాడు. అనంతరం దేవదేవేశ్వరునికి నమస్కరించి ఇంద్రుడు అమరావతికి వెళ్లాడు.

Verse 36

अपारो महिमा तस्य धर्मतीर्थस्य कुंभज । तत्कूपे स्वं निरीक्ष्यापि श्राद्धदानफलं लभेत्

ఓ కుంభజ (అగస్త్య)! ఆ ధర్మతీర్థ మహిమ అపారము. దాని బావిలో తన ప్రతిబింబాన్ని మాత్రమే చూచినప్పటికీ శ్రాద్ధ-దాన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 37

तत्रापि काकिणी मात्रं यच्छेत्पितृमुदे नरः । अक्षयं फलमाप्नोति धर्मपीठप्रभावतः

అక్కడ కూడా పితృదేవతల ఆనందార్థం ఒక కాకిణీ మాత్రమే దానం చేసినా, ధర్మపీఠ ప్రభావంతో అక్షయ ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 38

तत्र यो भोजयेद्विप्रान्यतिनोथ तपस्विनः । सिक्थे सिक्थे लभेत्सोथ वाजपेयफलं स्फुटम्

అక్కడ ఎవడు బ్రాహ్మణులను, యతులను లేదా తపస్వులను భోజనం చేయిస్తాడో, అతడు ప్రతి ముద్దతో వాజపేయ యజ్ఞ ఫలాన్ని స్పష్టంగా పొందుతాడు.

Verse 39

प्राप्यामरावतीं शक्रस्ततो दिविषदां पुरः । धर्मपीठस्य माहात्म्यं महत्काश्यामवर्णयत्

అమరావతికి చేరిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) దేవసభ సమక్షంలో కాశీలోని ధర్మపీఠ మహిమను మహత్తుగా వర్ణించాడు।

Verse 40

आगत्य पुनरप्यत्र शंभोरानंदकानने । मुनिवृंदारकैः सार्धं लिंगमस्थापयद्धरिः

మళ్లీ ఇక్కడ శంభువు ఆనందకాననానికి వచ్చి హరి, మునివృందాలతో కలిసి లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 41

तारकेशात्पश्चिमत इंद्रेश्वरमितीरितम् । तस्य संदर्शनात्पुंसामैंद्रलोको न दूरतः

తారకేశానికి పడమటగా ‘ఇంద్రేశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైన క్షేత్రం ఉంది. దాని దర్శనమాత్రంతో మనుష్యులకు ఇంద్రలోకం దూరం కాదు।

Verse 42

तद्दक्षिणे शचीशश्च स्वयं शच्या प्रतिष्ठितः । शचीशार्चनतः स्त्रीणां सौभाग्यमतुलं भवेत्

దాని దక్షిణాన శచీశుడు ఉన్నాడు; స్వయంగా శచీదేవి ప్రతిష్ఠించింది. శచీశారాధనతో స్త్రీలకు అపార సౌభాగ్యం, దాంపత్యసంపద కలుగుతుంది।

Verse 43

तत्समीपेस्ति रंभेशो बहुसौख्यसमृद्धिदः । इंद्रेश्वरस्य परितो लोकपालेश्वरो परः

దానికి సమీపంలో రంభేశుడు ఉన్నాడు; అతడు అపార సుఖసంపదలను ప్రసాదిస్తాడు. అలాగే ఇంద్రేశ్వరుని చుట్టూ పరమ లోకపాలేశ్వరుడు విరాజిల్లుతున్నాడు।

Verse 44

तदर्चनात्प्रसीदंति लोकपालाः समृद्धिदाः । धर्मेशात्पश्चिमाशायां धरणीशः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनेन धैर्यं स्याद्राज्ये राजकुलादिषु

ఆయనారాధనచేత లోకపాలకులు ప్రసన్నులై సమృద్ధిని ప్రసాదిస్తారు. ధర్మేశునికి పశ్చిమదిశలో ‘ధరణీశ’ అనే లింగం ప్రసిద్ధం. దాని దర్శనమాత్రమే రాజ్యం, రాజకులం మరియు ప్రజాజీవనంలో ధైర్యస్థైర్యాలను కలిగిస్తుంది.

Verse 45

धर्मेशाद्दक्षिणे पूज्यं तत्त्वेशाख्यं परं नरैः । तत्त्वज्ञानं प्रवर्तेत तल्लिंगस्य समर्चनात्

ధర్మేశునికి దక్షిణంగా ‘తత్త్వేశ’ అనే పరమ లింగం మనుష్యులకు పూజనీయం. ఆ లింగాన్ని భక్తితో సమర్చించుటవలన జీవితంలో తత్త్వజ్ఞానం ప్రవహించటం ప్రారంభమవుతుంది.

Verse 46

धर्मेशात्पूर्वदिग्भागे वैराग्येशं समर्चयेत् । निवृत्तिश्चेतसस्तस्य लिंगस्य स्पर्शनादपि

ధర్మేశునికి తూర్పు దిశాభాగంలో ‘వైరాగ్యేశ’ను సమర్చించాలి. ఆ లింగాన్ని తాకిన మాత్రాన కూడా మనస్సు విషయాసక్తి నుండి నివృత్తి చెంది వైరాగ్యానికి మళ్లుతుంది.

Verse 47

ज्ञानेश्वरं तथैशान्यां ज्ञानदं सर्वदेहिनाम् । ऐश्वर्येशमुदीच्यां च लिंगाद्धर्मेश्वराच्छुभात्

ఈశాన్య దిశలో ‘జ్ఞానేశ్వర’ లింగం ఉంది; అది సమస్త దేహధారులకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అలాగే ఉత్తర దిశలో ‘ఐశ్వర్యేశ’ ఉంది—ఈ రెండూ శుభమైన ధర్మేశ్వర లింగంతో అనుబంధంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి.

Verse 48

तद्दर्शनाद्भवेन्नृणामैश्वर्यं मनसेप्सितम् । पंचवक्त्रस्य रूपाणि लिंगान्येतानि कुंभज

వీటి దర్శనమాత్రమే మనుష్యులకు హృదయంలో కోరుకున్న ఐశ్వర్యం, అధికారసంపత్తి లభిస్తుంది. ఓ కుంభజ (అగస్త్యా), ఈ లింగాలు పంచవక్త్ర పరమేశ్వరుని రూపాలే.

Verse 49

एतान्यवश्यं संसेव्य नरः प्राप्नोति शाश्वतम् । अन्यत्तत्रैव यद्वृत्तं तदाख्यामि मुने शृणु

ఈ లింగాలను శ్రద్ధతో నిత్యం సేవించినవాడు నిశ్చయంగా శాశ్వతమైన పదాన్ని పొందుతాడు. ఓ మునీ, అదే స్థలంలో జరిగిన మరో వృత్తాంతాన్ని ఇప్పుడు నేను చెప్పుచున్నాను—వినుము.

Verse 50

यच्छ्रुत्वापि नरो घोरे संसाराब्धौ न मज्जति । कदंबशिखरो नाम विंध्यपादो महानिह

ఇది విన్నవాడెవడైనా భయంకరమైన సంసారసాగరంలో మునగడు. ఇక్కడ ‘కదంబశిఖర’ అనే మహానుభావుడు ఉండెను; అతడు మహాబలుడు ‘వింధ్యపాద’ుడు.

Verse 51

दमस्य पुत्रस्तत्रासीद्दुर्दमो नाम पार्थिवः । पितर्युपरते राज्यं संप्राप्याविजितेंद्रियः

అక్కడ దముని కుమారుడు ‘దుర్దమ’ అనే రాజు ఉండెను. తండ్రి పరలోకగమనం చేసిన తరువాత రాజ్యాన్ని పొందినా అతడు ఇంద్రియజయాన్ని పొందలేదు.

Verse 52

हरेत्पुरंध्रीः प्रसभं पौराणां काममोहितः । असाधवः प्रियास्तस्य साधवोऽप्रियतां ययुः

కామమోహంతో మత్తుడై అతడు పట్టణవాసుల స్త్రీలను బలవంతంగా అపహరించేవాడు. దుష్టులే అతనికి ప్రియులు; సజ్జనులు అతనికి అప్రీతికరులయ్యారు.

Verse 53

अदंड्यान्दंडयांचक्रे दंड्येष्वासीत्पराङमुखः । सदैव मृगयाशीलः सोऽभून्मृगयु संगतः

దండించరానివారిని అతడు దండించేవాడు; దండించవలసినవారిపట్ల మాత్రం వెనుదిరిగేవాడు. ఎల్లప్పుడూ వేటలో ఆసక్తితో వేటగాళ్లతోనే సాంగత్యం చేసెను.

Verse 54

विवासिताः स्वविषयात्तेन सन्मतिदायिनः । धर्माधिकारिणः शूद्रा ब्राह्मणाः करदीकृताः

అతడు సన్మతి ప్రసాదించే జ్ఞానసలహాదారులను తమ తమ విషయాల నుండి వెలివేశాడు; శూద్రులను ధర్మాధికార నిర్ణేతలుగా చేశాడు, బ్రాహ్మణులను కరమిచ్చే ప్రజల స్థితికి దించాడు।

Verse 55

परदारेषुसंतुष्टः स्वदारेषु पराङ्मुखः । आनर्च जातुचिन्नैव देवौ दुःखांतकारिणौ

పరస్త్రీలలో ఆనందించి స్వస్త్రీల పట్ల విముఖుడై, దుఃఖాంతకారులైన ఆ ఇద్దరు దేవులను అతడు ఎప్పుడూ ఆరాధించలేదు।

Verse 56

हारिणौ सर्वपापानां सर्ववांछितदायिनौ । सर्वेषां जगतीसारौ श्रीकंठश्रीपतीपती

వారు సమస్త పాపాలను హరించే వారు, సమస్త వాంఛిత వరాలను ప్రసాదించే వారు—సర్వజీవులకు జగత్తు సారభూతులు: శ్రీకంఠుడు (శివుడు) మరియు శ్రీపతి (విష్ణువు), ఈ ఇద్దరు ప్రభువులు।

Verse 57

स्वप्रजास्वेक उदितो धूमकेतुरिवापरः । दुर्दमो नाम भूपालः क्षयाया कांड एव हि

తన స్వప్రజలలో ధూమకేతువలె మరొకటి ఉదయించింది—దుర్దమ అనే భూపాలుడు; నిజంగా అతడు వినాశానికి సూచకచిహ్నమే।

Verse 58

स कदाचिन्मृगयुभिः पापर्धि व्यसनातुरः । सार्धं विवेशारण्यानि गृष्टिपृष्ठानुगो हयी

ఒకసారి పాపమయ వేట వ్యసనంతో బాధపడుతూ, వేటగాళ్లతో కలిసి అతడు అడవుల్లో ప్రవేశించాడు; మంద వెనుక వెనుక నడిచే గుర్రంపై అతడు ఎక్కి ఉన్నాడు।

Verse 59

एकाकी दैवयोगेन दुर्दमः सोऽवनीपतिः । धन्वी तुरंगमारुढोऽविशदानंदकाननम्

అప్పుడు దైవయోగవశాత్తు దుర్దమ రాజు ఒంటరిగా అయ్యెను. ధనుస్సు చేతబట్టి, అశ్వారూఢుడై ఆనందకాననం—ఆనందవనంలో—ప్రవేశించెను।

Verse 60

स विलोक्याथ सर्वत्र पादपा नवकेशिनः । सुच्छायांश्च सुविस्तारान्गतश्रम इवाभवत्

అతడు చుట్టూ చూచెను; ఎక్కడ చూసినా కొత్త ఆకులతో విరాజిల్లే వృక్షములు. సుందర ఛాయతో విస్తరించిన వాటిని చూసి అతడు శ్రమ తొలగినవాడిలా అయ్యెను।

Verse 62

केवलं मृगया जातस्तत्खेदो न व्यपाव्रजत् । आजन्मजनितः खेदो निरगात्तद्वनेक्षणात्

వేటవల్ల కలిగిన శ్రమ మాత్రం తొలగలేదు; కాని జన్మజన్మాంతరాలుగా పుట్టిన ఖేదం ఆ వన దర్శనంతో నశించెను।

Verse 63

सुगंधेन सुशीतेन सुमदेन सुवायुना । क्षणं संवीजितो राजा पल्लवव्यजनैः कुजैः

సుగంధభరితమైన, శీతలమైన, హర్షదాయకమైన మృదువాయువుతో రాజు క్షణకాలం వృక్షాల పల్లవవ్యజనాలచే వీచబడినవాడయ్యెను।

Verse 64

अथावरुह्य तुरगात्स भूपालोतिविस्मितः । धर्मेशमंडपं प्राप्य स्वात्मानं प्रशशंस ह

తరువాత రాజు అశ్వమునుండి దిగిపోయి అత్యంత ఆశ్చర్యపడెను. ధర్మేశ మండపమునకు చేరి అక్కడ తనను తానే ప్రశంసించసాగెను।

Verse 65

धन्योस्म्यहं प्रसन्नोस्मि धन्ये मेद्य विलोचने । धन्यमद्यतनं चाहर्यदपश्यमिमां भुवम्

నేను ధన్యుడను, నా హృదయం ఆనందంతో నిండింది. నేడు నా ఈ నేత్రాలు ధన్యమయ్యాయి. ధన్యము ఈ నేటి దినము—ఈ పావన కాశీభూమిని దర్శించిన దినము।

Verse 66

पुनर्निनिंद चात्मानं धर्मपीठ प्रभावतः । धिङ्मां दुर्जनसंसर्गं त्यक्तसज्जनसंगमम्

ధర్మపీಠ ప్రభావంతో అతడు మళ్లీ తనను తానే నిందించుకున్నాడు—“ధిక్కారం నాకు! నేను దుష్టుల సాంగత్యం చేసాను; సజ్జనుల సత్సంగాన్ని విడిచాను।”

Verse 67

जंतूद्वेगकरं मूढं प्रजापीडनपंडितम् । परदारपरद्रव्यापहृत्यासुखमानिनम्

“నేను మూర్ఖుడను, జీవులకు బాధ కలిగించేవాడను; ప్రజలను పీడించడంలోనే ‘పండితుడు’; పరస్త్రీ, పరధనం అపహరించడంలోనే సుఖమని భావించేవాడను।”

Verse 68

अद्ययावन्मम गतं वृथाजन्माल्पमेधस । धर्मस्थानानीदृशानि यद्दृष्टानि न कुत्रचित्

“ఈ రోజు వరకు నా జీవితం వృథాగా గడిచింది—నా బుద్ధి ఎంత అల్పమో! ఎందుకంటే ఇలాంటి ధర్మస్థానాలను నేను ఎక్కడా చూడలేదు।”

Verse 69

एवं बहु विनिंद्य स्वं नत्वा धर्मेश्वरं विभुम् । आरुह्याश्वं ययौ राजा दुर्दमो विषयं स्वकम्

ఇలా చాలాసేపు తనను తానే నిందించుకొని, మహిమగల ధర్మేశ్వరునికి నమస్కరించి, రాజు దుర్దముడు గుర్రం ఎక్కి తన రాజ్యానికి తిరిగి వెళ్లాడు।

Verse 70

ततोमात्यान्समाहूय क्रमायातांश्चिरंतनान् । नवीनान्परिनिर्वास्य पौरांश्चापि समाह्वयत्

అనంతరం అతడు తన మంత్రులను పిలిపించాడు—కాలపరీక్షితులైన పూర్వకాలపు వారిని. కొత్తగా నియమితులైన వారిని తొలగించి, నగర పౌరులనూ సమాహ్వానము చేశాడు.

Verse 71

ब्राह्मणांश्चनमस्कृत्य तेभ्यो वृत्तीः प्रदाय च । पुत्रे राज्यं समारोप्य प्रजाधर्मे निवेश्य च

అతడు బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి వారికి తగిన వృత్తి (జీవిక)ను ప్రసాదించాడు. తరువాత కుమారుని రాజ్యసింహాసనంపై అధిష్ఠింపజేసి ప్రజలను ధర్మాచరణలో స్థిరపరిచాడు.

Verse 72

परिदंड्य च दंडार्हान्साधूंश्च परितोष्य च । दारानपि परित्यज्य विषयेषु पराङ्मुखः

దండార్హులను శిక్షించి, సాధువులను సంతోషపరిచాడు. గృహబంధమును కూడా త్యజించి, విషయభోగాల పట్ల పరాంగ్ముఖుడయ్యాడు.

Verse 73

समागच्छदथैकाकी काशीं श्रेयोविकासिनीम् । धर्मेश्वरं समाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

తరువాత అతడు ఒంటరిగా శ్రేయస్సును వికసింపజేసే కాశీకి వచ్చాడు. భక్తితో ధర్మేశ్వరుని ఆరాధించి, కాలక్రమేణ నిర్వాణం (పరమముక్తి) పొందాడు.

Verse 74

धर्मेशदर्शनान्नित्यं तथाभूतः स दुर्दमः । बभूव दमिनां श्रेष्ठः प्रांते मोक्षं च लब्धवान्

ధర్మేశుని నిత్య దర్శనమువలన దుర్దముడు అలా రూపాంతరం పొందాడు. అతడు దమినులలో శ్రేష్ఠుడై, అంత్యకాలంలో మోక్షమును కూడా పొందాడు.

Verse 76

इदं धर्मेश्वराख्यानं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । आजन्मसंचितात्पापात्स मुक्तो भवति क्षणात्

ధర్మేశ్వరుని ఈ పవిత్రాఖ్యానాన్ని వినే ఉత్తమ నరుడు జన్మజన్మాంతరాలుగా కూడిన పాపాల నుండి క్షణమాత్రంలోనే విముక్తుడగును।

Verse 77

श्राद्धकाले विशेषेण धर्मेशाख्यानमुत्तमम् । श्रावयेद्ब्राह्मणान्धीमान्पितॄणां तृप्तिकारणम्

ప్రత్యేకంగా శ్రాద్ధకాలంలో ధర్మేశుని ఈ ఉత్తమాఖ్యానాన్ని జ్ఞానులు బ్రాహ్మణులకు వినిపించాలి; అది పితృదేవతల తృప్తికి కారణమగును।

Verse 78

धर्माख्यानमिदं शृण्वन्नपि दूरस्थितः सुधीः । सर्वपापर्विनिर्मुक्तो गंतांते शिवमंदिरम्

ఈ ధర్మాఖ్యానాన్ని వినే సుధీ దూరంలో ఉన్నా సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడై, అంత్యకాలంలో శివమందిరం/శివధామాన్ని చేరును।

Verse 79

इत्थं धर्मेश माहात्म्यं मया स्वल्पं निरूपितम् । धर्मपीठस्य माहात्म्यं सम्यक्को वेद कुंभज

ఇట్లు ధర్మేశుని మహాత్మ్యాన్ని నేను స్వల్పంగా వివరించితిని; కాని హే కుంభజా! ధర్మపీఠముని యథార్థ మహిమను సమ్యకంగా ఎవరు తెలుసుకొనగలరు?

Verse 81

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे उत्तरार्धे धर्मेश्वराख्याननामैकाशीतितमोध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, చతుర్థ కాశీఖండము ఉత్తరార్ధములో ‘ధర్మేశ్వరాఖ్యానం’ అను ఏకాశీతితమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।