Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

Devanagari script

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

Transliteration

sakṛttriviṣṭapaṃ dṛṣṭvā snātvā pailipile hrade | na jātuḥ mātustanapo jāyate jaṃturatra hi

Translation

త్రివిష్టపాన్ని ఒక్కసారి దర్శించి, పైలిపిల హ్రదంలో స్నానం చేసినవాడు, ఇక్కడ ఇక మళ్లీ తల్లి పాలు తాగే జన్మగా (పునర్జన్మగా) పుట్టడు।

Word by Word

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: आवृत्तिवाचक-अव्यय (once)

• त्रिविष्टपम्: heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + विष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—‘त्रयाणां लोकानां विष्टपम्’ (heaven)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Non-finite verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Non-finite verbal action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• पैलिपिले: at Pailipila
• पैलिपिले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पैलिपिल (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
• Form: नपुंसक/पुं (स्थाननाम), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘ह्रदे’ इति विशेषण/निर्देश

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• जातुः: ever
• जातुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: जातु (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (ever/at any time)

• मातुः: of the mother
• मातुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• स्तनपः: a suckling (one who drinks the breast)
• स्तनपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्तनप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जायते: is born/becomes
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• जन्तुः: a creature
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Emphasis (Nipata/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pailipila-hrada; Triviṣṭapa-darśana

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Gaurī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim beholds the deity Triviṣṭapa, then descends into the still waters of Pailipila Lake; the water glows as a symbol of severed rebirth.

Characters & Entities

• Triviṣṭapa
• Pailipila-hrada
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas grant exceptional release; even a single sincere darśana and snāna is proclaimed to cut rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Triviṣṭapa and Pailipila-hrada in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform darśana of Triviṣṭapa and snāna (ritual bath) in Pailipila-hrada.