Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तिस्रस्तु संगतास्तत्र स्रोतस्विन्यो घटोद्भव । तिस्रः कल्मषहारिण्यो दक्षिणे हि त्रिलोचनात्

Transliteration

tisrastu saṃgatāstatra srotasvinyo ghaṭodbhava | tisraḥ kalmaṣahāriṇyo dakṣiṇe hi trilocanāt

Translation

హే ఘటోద్భవా (అగస్త్యా)! అక్కడ మూడు ప్రవాహాలు సంగమిస్తాయి—మూడూ కల్మషహారిణులు—అవి త్రిలోచనుని దక్షిణ భాగంలోనే ఉన్నాయి.

Word by Word

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण (qualifying स्रोतस्विन्यः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक-निपात (but/indeed)

• संगताः: joined, met
• संगताः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: संगत (कृदन्त; सम् + √गम् (धातु))
• Form: कृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (स्रोतस्विन्यः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• स्रोतस्विन्यः: rivers, flowing streams
• स्रोतस्विन्यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: स्रोतस्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• घटोद्भव: O Pot-born one (Agastya)
• घटोद्भव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: घट + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहिः (घटात् उद्भवः यस्य)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण (qualifying कल्मषहारिण्यः/नद्यः)

• कल्मषहारिण्यः: removing sin/impurity
• कल्मषहारिण्यः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कल्मष + हारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कल्मषं हरति इति)

• दक्षिणे: on the south (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; दिशावाचक

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• त्रिलोचनात्: from the Three-eyed one (Śiva)
• त्रिलोचनात्: Apadana (Source/From)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; बहुव्रीहिः (त्रीणि लोचनानि यस्य)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tri-srotas-saṅgama (south of Trilocana)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (Ghaṭodbhava)

Visual Art Cues

Scene: Three clear streams converge near the southern side of a Śiva shrine; the confluence glows as pilgrims gather water and prepare for ablutions.

Characters & Entities

• Agastya (Ghaṭodbhava)
• Trilocana (Śiva)
• Three streams (unnamed here)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is also sacred hydrology: tīrtha-waters are celebrated as sin-removing when connected to Śiva’s presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Virajā-pīṭha region in Kāśī, described with a three-stream confluence near (south of) Trilocana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicit in this verse, but the confluence description implies snāna and tīrtha-sevā as the intended practice.