Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम्

Transliteration

vārāṇasyāṃ sthito yo vai pātakeṣu rataḥ sadā | yoniṃ prāpyāpi paiśācīṃ varṣāṇāmayutatrayam

Translation

వారణాసిలో నివసిస్తూ ఎల్లప్పుడూ పాతకాలలో రతుడై ఉండేవాడు, పైశాచీ (దైత్య) యోనిని పొందినప్పటికీ ముప్పై వేల సంవత్సరాలు అందులోనే అనుభవిస్తాడు।

Word by Word

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• स्थितः: dwelling
• स्थितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'standing/remaining'

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• पातकेषु: in sins
• पातकेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• रतः: engaged
• रतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) → रत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'attached/engaged'

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• योनिम्: womb/birth
• योनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त, ल्यप्/क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (absolutive/gerund) = 'having attained'

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक-अव्यय (also/even)

• पैशाचीम्: piśāca-like
• पैशाचीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पैशाची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (योनिम्)

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• अयुतत्रयम्: three ayutas (thirty thousand)
• अयुतत्रयम्: Karma (Extent/कर्म-परिमाण)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयम् अयुतानि = 30,000)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Characters & Entities

• Vārāṇasī
• Paiśācī-yoni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Living in a holy city demands inner discipline; persistent sin leads to painful rebirth states despite sacred proximity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī/Kāśī as the preeminent Śaiva kṣetra where conduct matters intensely.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the teaching is ethical—avoid pātakas while residing in Kāśī.