Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम् । नित्यं निरामयममूर्तमचिंत्यमूर्तिं कस्त्वां चराचर चराचरभिन्न वेत्ति

Transliteration

taṃsūkṣmarūpamajamavyayamekamādyaṃ bahmādyagocaramajeyamanaṃtaśaktim | nityaṃ nirāmayamamūrtamaciṃtyamūrtiṃ kastvāṃ carācara carācarabhinna vetti

Translation

ప్రభూ! మీరు సూక్ష్మరూపుడు, అజుడు, అవ్యయుడు, ఏకుడు, ఆద్యుడు; బ్రహ్మాదులకు కూడా అగోచరుడు, అజేయుడు, అనంతశక్తిమంతుడు; నిత్యుడు, నిరామయుడు, అమూర్తుడు అయినా అచింత్యమూర్తి—చరాచరాలకంటే భిన్నమైన మిమ్మల్ని యథార్థంగా ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

Word by Word

• तम्: that (Him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• सूक्ष्मरूपम्: subtle form
• सूक्ष्मरूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूक्ष्म + रूप (प्रातिपदिक); कर्मधारयः
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular)

• अजम्: unborn
• अजम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• आद्यम्: primordial
• आद्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• ब्रह्माद्यगोचरम्: not within the range of Brahmā etc.
• ब्रह्माद्यगोचरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + आदि + गोचर (प्रातिपदिक); षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मादीनां गोचरः)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• अजेयम्: unconquerable
• अजेयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-जेय (कृदन्त; जि-धातु + यत्, नञ्-पूर्वक)
• Form: कृदन्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masc. Acc. Sg.)

• अनन्तशक्तिम्: endless power
• अनन्तशक्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनन्त + शक्ति (प्रातिपदिक); कर्मधारयः
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन क्रियाविशेषणवत्; नित्यं (adverbial accusative: always)

• निरामयम्: free from affliction
• निरामयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + आमय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• अमूर्तम्: formless
• अमूर्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-मूर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; मूर्च्छ्/मूर्त-भाव) नञ्-पूर्वक
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• अचिन्त्यमूर्तिम्: inconceivable form
• अचिन्त्यमूर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अचिन्त्य + मूर्ति (प्रातिपदिक); कर्मधारयः
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• कः: who
• कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• चराचर: O (Lord of) moving and unmoving beings
• चराचर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चर + अचर (प्रातिपदिक); द्वन्द्वः
• Form: नपुंसकलिङ्गे सम्बोधन/प्रथमा एकवचनम् (Neuter, Voc./Nom., Singular; used as address)

• चराचरभिन्न: distinct from the moving and the unmoving
• चराचरभिन्न: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: चर + अचर + भिन्न (प्रातिपदिक); तत्पुरुषः (चराचरयोः भिन्नः)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन/प्रथमा एकवचनम् (Masc., Voc./Nom., Singular; addressing)

• वेत्ति: knows
• वेत्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ज्ञाने)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम् (Present, 3rd sg.)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vast cosmic tableau: moving beings (birds, humans, animals) and unmoving (mountains, trees) arranged below; above, an abstract, radiant, formless presence with hints of an inconceivable icon—suggested by a faint four-armed silhouette dissolving into light.

Characters & Entities

• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord transcends creation and even the highest cosmic beings; reverent devotion is appropriate when ultimate knowing is limited.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s sacred discourse context is upheld; this verse is theological praise rather than a direct tirtha-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse functions as a stotra (hymn) suitable for recitation.