Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

Transliteration

nijasya pratibiṃbasya nīrājyamukurādiṣu | uttamāṃgaṃ na yaḥ paśyetsamāsena vinaśyati

Translation

నిర్మలమైన అద్దం మొదలైన వాటిలో తన ప్రతిబింబంలోని ఉత్తమాంగం (శిరస్సు) ఎవరికీ కనిపించదో—అతడు ఒక నెలలోనే నశిస్తాడు।

Word by Word

• निजस्य: of one’s own
• निजस्य: Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; विशेषणम् (प्रतिबिम्बस्य)

• प्रतिबिम्बस्य: of the reflection
• प्रतिबिम्बस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रतिबिम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• नीराज्य: (the) nīrājya/bright appearance
• नीराज्य: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नीराज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (1st/2nd), एकवचनम्; अत्र ‘(दर्शनं) नीराज्य’ इति वस्तुनिर्देशः

• मुकुरादिषु: in mirrors and the like
• मुकुरादिषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुकुर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), बहुवचनम्; मुकुर-आदि-शब्दैः निर्दिष्टेषु (mirrors etc.)

• उत्तमाङ्गम्: the head
• उत्तमाङ्गम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्तम + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘उत्तमम् अङ्गम्’ (head)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• पश्येत्: would see
• पश्येत्: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• समासेन: quickly/soon
• समासेन: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: समास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणार्थे ‘शीघ्रम्/संक्षेपेण’

• विनश्यति: perishes
• विनश्यति: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नश् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Avimukta precinct implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Inside a simple Kāśī dwelling or near a shrine, a person holds a spotless mirror; the reflection shows the body but the head region is blank/absent; a lamp flickers; the person turns toward a Śiva-liṅga in surrender.

Characters & Entities

• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life can turn swiftly; therefore one should not delay Dharma, repentance, and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the implied sacred setting of the Kāśīkhaṇḍa; this verse itself is an omen teaching, not a tīrtha-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse centers on observation of one’s reflection.