Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

शूद्रान्न परिपुष्टांगः पर्वण्यहनि मैथुनी । पराङ्मुखो दैवपित्र्यकर्मण्येष दुरात्मवान्

Transliteration

śūdrānna paripuṣṭāṃgaḥ parvaṇyahani maithunī | parāṅmukho daivapitryakarmaṇyeṣa durātmavān

Translation

శూద్రుని అన్నంతో దేహాన్ని పోషించుకొని అతడు పర్వదినములలోను పవిత్ర దినములలోను మైథునంలో లీనమయ్యేవాడు; దేవ-పితృకర్మల పట్ల ముఖం తిప్పిన దురాత్ముడు।

Word by Word

• शूद्रात्: from a Śūdra
• शूद्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (Ablative); एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक (negation particle)

• परिपुष्टाङ्गः: well-nourished-bodied
• परिपुष्टाङ्गः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + पुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (असौ/एषः इत्यस्य)

• पर्वणि: on a festival/holy day
• पर्वणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative); एकवचन

• अहनि: on a day
• अहनि: Adhikarana (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative); एकवचन

• मैथुनी: given to sexual intercourse
• मैथुनी: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषणरूपेण (one engaged in sexual act)

• पराङ्मुखः: turned away, averse
• पराङ्मुखः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषणम्

• दैव: in divine (rites)
• दैव: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (समासपूर्वपदत्वेन)

• पित्र्य: in ancestral (rites)
• पित्र्य: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पित्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (समासपूर्वपदत्वेन)

• कर्मणि: in ritual action
• कर्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative); एकवचन

• एषः: this man
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• दुरात्मवान्: evil-souled
• दुरात्मवान्: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक) + मतुप् (प्रत्यय)
• Form: मतुपन्त-विशेषण; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A man, well-fed yet spiritually hollow, ignores a small household altar and a pitṛ-offering setup; outside, festival sounds occur while he indulges in sensuality—depicting neglect of deva-pitṛ duties.

Characters & Entities

• Skanda
• Pitṛs (ancestors, implied)
• Devas (implied)
• Kāśī (implied by Kāśīkhaṇḍa context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disregard for sacred observances and neglect of duties to gods and ancestors is portrayed as serious adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred setting, though the verse itself is a moral indictment rather than tīrtha-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, it upholds daiva-karman (rites to the gods) and pitṛ-karman (ancestral rites) and restraint on sacred days.